Một thứ tự do hoang dại

06 Tháng Mười Hai 20183:19 CH(Xem: 639)

Một thứ tự do hoang dại


a (22)



Vương Trí Nhàn

Lần đầu lên Đà Lạt, tôi được nghe kể là người Pháp trước kia đề ra những quy chế rất gắt gao cho việc xây dựng các biệt thự ở đây. Ví dụ, phải có diện tích đất bao nhiêu mới được làm nhà; còn về kiểu cách, trong khi bắt buộc mỗi nhà phải khác các nhà chung quanh (để tạo cảm giác độc đáo), thì anh lại vẫn phải kết hợp với cảnh quan sẵn có một cách nhịp nhàng. Nhìn Đà Lạt hồi trước, ai cũng thấy là không chỉ có nhiều nhà đẹp mà thú vị hơn là cả một thành phố đẹp.

Còn như các khu phố mới được xây dựng ở các đô thị thời nay thì hoàn toàn ngược lại. Rất nhiều quy định chung chung, nhưng những quy định quan trọng nhất liên quan đến việc đóng góp của ngôi nhà vào vẻ đẹp của thành phố lại không có, bởi không ai có ý niệm gì về vấn đề này. Không thiếu nhà đẹp, từng cái rất đẹp, nhưng toàn bộ lại xấu.

Ở Hà Nội hiện nay có những căn nhà chiều ngang mỏng dính, rồi những căn nhà học đòi kiểu cách nước ngoài trông thật kỳ cục, đến mức một nhà báo đã phải trương lên cái tiêu đề cho một bài báo: Eo ôi Hà Nội phố! (nhại tên bài hát "Em ơi Hà Nội phố" của Phú Quang).

“Hỏi các chủ nhà thì cái câu trả lời thường nhận được là: “Nhưng mà tôi thích vậy”.

Quá lên một chút nữa, người ta lại giở giọng “Tùy tôi muốn sống thế nào thì sống, không ai được dí mũi vào việc riêng của tôi cả”.

Vừa phóng xe vừa hút thuốc. Vào rạp chiếu phim vẫn nói điện thoại di động oang oang. Phô bày những cái xấu xa ngay giữa nơi công cộng. Xả rác ngay dưới chân cái bàn ngồi ăn. Đánh vợ chửi con ầm ĩ hàng xóm láng giềng. Hành hạ ô sin lấy cớ tôi đã thuê mướn thì dày vò thế nào cũng phải chịu… Cái khác của người thời nay so với thời xưa là làm những trò ngang ngược ấy một cách trâng tráo. Người ta viện dẫn cái gì chưa có luật cấm thì cứ làm. Đến lúc có luật cấm - như chuyện hút thuốc thời nay - thì lại bảo quen nết rồi bỏ sao nổi.

Một nét thời đại nữa là trong đầu óc những người làm cái việc hơn đời ấy luôn có sẵn một mớ lý sự để sẵn sàng bảo vệ cho cách sống của mình.

Họ vận dụng một khái niệm triết học - tự do để giải thích.

Nghe có lý quá!

Mang sách ra mà tra, thường tôi thấy những cuốn phổ thông nhất cũng đã ghi cái ý tự do là không bị ràng buộc gì hết, tự do là để con người làm theo ý muốn.

Chỉ có điều nếu đọc kỹ hơn thì thấy khi bàn về tự do, các nhà xã hội học đã lưu ý ngay là không được đẩy nó lên cực đoan.

Thứ nhất, do con người sống trong xã hội nên cái đi kèm với tự do là sự kiểm soát xã hội. Tự do của người này không thể cản trở tự do của người khác. Nói “điều kiện đầu tiên để có tự do là tự do phải bị hạn chế” là với nghĩa đó.

Thứ hai, tự do ở đây phải có tính nhân văn, với nghĩa con người chỉ có quyền tự do để sống cận nhân tình hơn, tốt đẹp hơn chứ không phải để hư hỏng, xấu xa đi.

Theo một nhà triết học Trung Quốc cận đại là Lương Khải Siêu, thứ tự do bừa bãi kia nên gọi là tự do hoang dại, và đó là dấu hiệu của một xã hội phát triển thấp.

Ông và các đồng sự như Nghiêm Phục đã băn khoăn mãi khi tìm một chữ gì trong tiếng Hán để tương ứng với chữ liberty trong tiếng Anh.

Tính toán mãi các ông đành dùng chữ tự do.

Theo nghĩa đen, tự do nghĩa là từ mình mà ra đồng thời là trở về với mình.

Nhưng mà con người ta phải là cái gì trí tuệ, hiểu biết, tự làm chủ được mình thì mới có quyền trở về mình chứ? Để cho thứ tự do hoang dại kia lôi cuốn là làm rối loạn xã hội!

Chính vì hiểu thế, Lương đặt vấn đề là các nhà quản lý xã hội không chỉ thân dân, gần gũi dân mà còn phải tân dân, làm cho dân ngày một tốt hơn.

Ngoài nghĩa thông thường, tự do còn là một phạm trù thu hút không biết bao nhiêu giấy mực của các nhà triết học.

Như tên gọi của nó đã chỉ rõ, Bàn về tự do của John Stuard Mill in năm 1859 - nhà xuất bản Tri thức đã cho in bản dịch - là cuốn sách kinh điển viết về khái niệm này, ở đó tác giả bàn kỹ về ý nghĩa xã hội của tự do như tự do tư tưởng, tự do về đời sống tinh thần.

Những ý kiến khác nhau về cùng một vấn đề phải có quyền tồn tại ngang nhau, không ai được lấy cớ gì để ngăn cấm.

Những khía cạnh đó cũng đang thành chuyện thời sự ở ta. Cái khó là ở chỗ trong khi thứ tự do theo nghĩa thiêng liêng đang là chuyện mỗi người hiểu một cách và phải gỡ dần dần, thì ý niệm tự do theo nghĩa phàm tục lại chiếm lĩnh tâm trí nhiều người.

Tầm thường dung tục trong quan niệm và học đòi những cái nhố nhăng, những hành xử kiểu đó kéo người ta thấp xuống.

Nó chỉ làm cho một xã hội trở nên nhộn nhạo thậm chí đầy tai vạ, chứ không phải là dấu hiệu của một khao khát tự do nào hết.

Nó đóng vai trò một thứ van xì hơi, giúp người ta xả bớt những bức xúc trong lòng nhưng lại làm lãng quên cái quyền tự do cơ bản là tự do nâng cao chất nhân văn trong mỗi con người để mở đường đi tới xã hội văn minh.

TIẾP TỤC CÂU CHUYỆN TỰ DO HOANG DẠI

Bác sĩ Zhivago trong cuốn tiểu thuyết cùng tên của Boris Pasternak có lần nói với bạn gái:

“ Cô thử nghĩ xem cái thời đại chúng ta thật là lạ lùng. Và cô với tôi đang phải sống trong đó. Thật ngàn năm một thuở mới lại xẩy ra những chuyện điên rồ như thế này. Cô có thấy cả nước Nga như mất nóc -- tôi và cô, tất cả những người như chúng ta đang sống ngoài trời. Không còn ai kiểm soát chúng ta. Tự do ! Đúng là tự do thực chứ không phải những lời rỗng tuếch, nhưng đó là một thứ tự do ngoài mọi sự chờ đợi của chúng ta, tự do vì tình cờ vì ngộ nhận.”

Tôi ngờ rằng lẽ ra ở đây, tác giả muốn viết thêm …”tự do vô chính phủ, tự do làm khổ nhau hành hạ nhau.“

Giá biết trước câu này, tôi sẽ dẫn vào bài Một thứ tự do hoang dại mới viết .

Hóa ra ở đâu khái niệm tự do cũng là khó hiểu nhất!

----

Từ những biến thiên kiểu ấy, nay nước Nga rơi vào tình cảnh thế nào?

Có hai chi tiết đáng nhớ nhất từ các bài báo mà rải rác tôi đã đọc.

Một là về các vùng quê, thấy rất nhiều người đàn ông say rượu, có khi tất cả đàn ông trong làng say rượu. Còn đàn bà thì dạy nhau để làm sao bán được thân mình cho những người giầu có.

Và thứ hai, nếu ngày xưa, các phương tiện truyền thông chuyên môn đóng vai giảng đạo thì nay ngược lại. Xem ti-vi, dân không phải nghe dậy bảo là hãy sống như thế này thế nọ nữa. Trong khi tha hồ lê lết trong cực khổ, giờ đây họ toàn được nghe những điều họ muốn nghe, những lời nịnh nọt rằng nước Nga thuộc loại cường quốc dắt dẫn thế giới, người dân Nga đang sống cực kỳ hạnh phúc.

---

Nhung đấy còn là ở một dân tộc có niềm tin tôn giáo.

Người bình dân VN trong quá khứ - và còn kéo dài cho đến hôm nay – cũng quen và rất thích thú thu hẹp khái niệm tự do vào nghĩa tự do hoang dại, nhưng thường bao hàm cái nghĩa chả có gì là nghiêm chỉnh cả.

Câu tục ngữ sau tôi thường được nghe với tâm lý sảng khoái và vẻ mặt bất cần đời “thứ nhất quận công thứ nhì ỉa đồng”!

nguồn: https://www.danluan.org/tin-tuc/20181206/mot-thu-tu-do-hoang-dai

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
21 Tháng Mười 2020
Sống tại Hoa Kỳ là sống trong một nền dân chủ tuyệt đối, ai cũng có quyền theo đuổi niềm tin, lý tưởng của mình, tuy nhiên khi niềm tin của mình được tôn trọng thì cũng phải biết tôn trọng sự khác biệt của người khác, không thể chỉ có duy nhất mình là đúng, đó là tư tưởng độc tài, độc tôn của cộng sản, đó là lý do vì sao tại Mỹ có rất nhiều đảng phái nhưng lúc nào người dân cũng chọn cho mình hai chính đảng song song là Dân Chủ và Cộng Hòa để cân bằng trong việc điều hành quốc gia. Hãy nhìn qua các cộng đồng khác như Mễ, Nhật, Hàn…; đang sống tại Mỹ, có cộng đồng nào như cái cộng đồng Việt Nam chia nhau bênh vực....
21 Tháng Mười 2020
Không riêng gì chuyện làm từ thiện, đến chuyện đi nhặt rác làm sạch môi trường, đôi khi cũng bị chính quyền ghép cho một cái tội là thành phần phản động, thế lực thù địch, đang nhẹ dạ bị kẻ khác kích động, lôi kéo và xui khiến , đó là quê hương đất Việt dưới chế độ CS đang bị những tên lãnh đạo trong một guồng máy độc tài và tham nhũng, vì lòng tham tham vô bờ bến đã khiến bọn chúng trở thành ác quỷ đã và đang xô đẩy dân tộc VN xuống bờ vực thẳm. Một chế độ CS độc tài và tham nhũng chẳng còn một chút niềm tin và hy vọng, nó cũng chẳng còn lý do gì mà tồn tại khi mà đám lãnh đạo không bao giờ quan tâm đến đời sống...
21 Tháng Mười 2020
Tuy trước đây 4 năm cũng có một anh chàng MC quyên góp một đống tiền rồi cứu trợ nhỏ giọt kiểu rất Cộng Sản làm người dân thất vọng ê chề không còn muốn tin vào lòng tốt con người nữa. Thế nhưng tuy có người nổi tiếng tham lam thật, nhưng người dân thà đặt lòng tin vào người nổi tiếng hơn là tin vào chính quyền vì đơn giản, cá nhân thì còn có người tốt người xấu nhưng bộ máy chính quyền CS thì không tìm đâu ra người tốt. Hiện nay số tiền Thủy Tiên quyên góp được là rất lớn, nó dễ làm những “con ve chó” nổi lòng tham mà tìm cách chiếm đoạt.
20 Tháng Mười 2020
Trong đợt thiên tai, lũ lụt đang xảy ra ở miền Trung đã hơn 10 ngày, nhưng chưa thấy phía chính quyền trung ương cũng như các đại phương công bố ngân sách cứu trợ và triển khai công tác cứu trợ. Có lẽ các quan chức còn đang tính toán xem cứu trợ cho người dân bao nhiêu và họ có thể ăn bớt được bao nhiêu và chia chác nhau như thế nào? Người dân Việt Nam hiểu rõ bản chất và suy nghĩ của các quan chức chính quyền các địa phương mong có thiên tai, lũ lụt xảy ra để họ giải ngân tiền ngân sách, từ đó có cái để tham nhũng.
20 Tháng Mười 2020
Nhãn quan chính trị là không bao giờ đi van xin kẻ thù mua lúa mạch để giúp mình thắng cử. Nhãn quan chính trị là không bao giờ được phép ủng hộ các biện pháp đàn áp người hồi giáo Tân Cương, dù mình có ghét người Hồi mấy đi chăng nữa. Những điều này chính John Bolton, kẻ tâm phúc số một kể ra. Nếu Bolton nói láo thì đã bị Trump kêu tòa xử từ lâu rồi. Nhưng Trump không dám kiện cáo gì vì còn có mấy người tâm phúc nữa biết. Mà tâm phúc của Trump thì tháng sau lại có thể thành kẻ thù nên cho kẹo Trump cũng không dám kiện Bolton. Sớm muộn gì thì CIA cũng sẽ moi được biên bản các cuộc họp Trump-Xi. Trump biết...
19 Tháng Mười 2020
chính các bạn đã không dám phản kháng, chính các bạn đã thụ động, vô cảm với đồng loại chung quanh, cũng chính các bạn chọn cho mình giải pháp im lặng để đổi lấy sự an toàn, đó cũng chính là đảng csVN và bộ máy an ninh của nó mong muốn, để chúng tiếp tục cai trị dân tộc ngàn đời với câu khẩu hiệu ẩn ý: ‘đảng cộng sản Việt Nam quang vinh muôn năm’. Các bạn đừng nên trông chờ vào bất cứ một thế lực nào có thể giải phóng đất nước dùm cho bạn, các bạn cũng đừng mơ tưởng hão huyền về một chế độ đa đảng phái trong đó ‘tất nhiên có đảng cs ’ như mô hình các nước khác, bởi vì bản chất độc tài, độc ác của đảng csVN...
19 Tháng Mười 2020
Có thể hiểu tại sao Vatican chưa bao giờ đưa ra các tuyên bố ủng hộ hay phản đối ứng viên chính trị nào, đặc biệt trong các cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ. Hồi đầu tháng này, khi Ngoại Trưởng Mike Pompeo khi sang Rome và xin diện kiến đức Giáo Hoàng Francis đã bị ngài từ chối. Hồng Y Piero Parolin phát biểu rằng, "Pompeo thỉnh cầu nhưng Đức Giáo Hoàng đã nói rất rõ ràng là ngài không tiếp các chính khách khi gần đến các cuộc bầu cử". Cần nói thêm, không phải cộng đồng đức tin nào cũng đã truyền tải các hướng dẫn và thông điệp giáo hội đến các tín hữu của mình một cách rộng rãi và chính xác để các cử tri có...
18 Tháng Mười 2020
Thực chất hiện nay không có lâm tặc nào mà không bắt tay với quan chức. Con số 90% lâm tặc hợp pháp ấy là loại có giấy phép, còn lại 10% là không có giấy phép chứ không có nghĩa là họ không móc nối với quan chức chính quyền. Chẳng ai dại phá rừng mà không mua chuộc kiểm lâm, vậy nên trong 10% không có giấy phép ấy thì phần lớn là có ăn chia với kiểm lâm chứ họ chẳng thể khai thác một mình. Vậy nên, rừng bị phá, thiên tai ập đến thì trên 90% là bởi quan chức chính quyền này chứ không ai khác. Với chính quyền CS thì dân hãy chuẩn bị tinh thần “sống với lũ”. Từ “lũ” ở có thể đây được hiểu là “lũ lụt” mà cũng có thể được hiểu...
18 Tháng Mười 2020
“Họ là người có đạo, rất sùng đạo, và luôn luôn dạy cho con cái mình không bao giờ tham nhũng, ăn cắp, lợi dụng, ăn gian hoặc lười biếng. Nhưng mà khi đề cập tới Tổng thống Trump thì họ tôn sùng ông ta như là Chúa trong khi đạo của họ nói không được tôn sùng ai như Chúa,” chị chia sẻ. “Mỗi khi nói tên của ông tổng thống đó thì dường như hai bên đã bắt đầu lườm nhau. Mình thì không muốn nói gì xấu về ông ta. Bên kia thay vì bàn về ông Trump như là chủ đề thì họ liền đổi qua hướng Đảng Dân chủ thế này, thế kia. Thật sự mình là cử tri độc lập, không theo Đảng Dân chủ hay Đảng Cộng hòa, nhưng mà họ luôn luôn...
16 Tháng Mười 2020
Tiếc rằng người Việt trong và ngoài Việt Nam, dưới thời đại của Trump, đã xem thường chữ Nhân và mang tinh thần nô lệ, chờ đợi, mong đợi Trump đánh Trung Quốc mà không hề nghĩ rằng chẳng có anh Mỹ nào, cho dù là Trump, sẽ đánh Trung Quốc sập mà chỉ là quyền lợi của Mỹ. Mỹ đã bán Việt Nam một lần trong năm 1975 thì Mỹ sẽ sẵn sàng bán Việt Nam lần thứ hai, thứ ba, thứ tư cho quyền lợi của Mỹ. Và người Việt không học được bài học lịch sử thì trước sau cũng sẽ mất nước như dân tộc Chiêm.