Một thứ tự do hoang dại

06 Tháng Mười Hai 20183:19 CH(Xem: 179)

Một thứ tự do hoang dại


a (22)



Vương Trí Nhàn

Lần đầu lên Đà Lạt, tôi được nghe kể là người Pháp trước kia đề ra những quy chế rất gắt gao cho việc xây dựng các biệt thự ở đây. Ví dụ, phải có diện tích đất bao nhiêu mới được làm nhà; còn về kiểu cách, trong khi bắt buộc mỗi nhà phải khác các nhà chung quanh (để tạo cảm giác độc đáo), thì anh lại vẫn phải kết hợp với cảnh quan sẵn có một cách nhịp nhàng. Nhìn Đà Lạt hồi trước, ai cũng thấy là không chỉ có nhiều nhà đẹp mà thú vị hơn là cả một thành phố đẹp.

Còn như các khu phố mới được xây dựng ở các đô thị thời nay thì hoàn toàn ngược lại. Rất nhiều quy định chung chung, nhưng những quy định quan trọng nhất liên quan đến việc đóng góp của ngôi nhà vào vẻ đẹp của thành phố lại không có, bởi không ai có ý niệm gì về vấn đề này. Không thiếu nhà đẹp, từng cái rất đẹp, nhưng toàn bộ lại xấu.

Ở Hà Nội hiện nay có những căn nhà chiều ngang mỏng dính, rồi những căn nhà học đòi kiểu cách nước ngoài trông thật kỳ cục, đến mức một nhà báo đã phải trương lên cái tiêu đề cho một bài báo: Eo ôi Hà Nội phố! (nhại tên bài hát "Em ơi Hà Nội phố" của Phú Quang).

“Hỏi các chủ nhà thì cái câu trả lời thường nhận được là: “Nhưng mà tôi thích vậy”.

Quá lên một chút nữa, người ta lại giở giọng “Tùy tôi muốn sống thế nào thì sống, không ai được dí mũi vào việc riêng của tôi cả”.

Vừa phóng xe vừa hút thuốc. Vào rạp chiếu phim vẫn nói điện thoại di động oang oang. Phô bày những cái xấu xa ngay giữa nơi công cộng. Xả rác ngay dưới chân cái bàn ngồi ăn. Đánh vợ chửi con ầm ĩ hàng xóm láng giềng. Hành hạ ô sin lấy cớ tôi đã thuê mướn thì dày vò thế nào cũng phải chịu… Cái khác của người thời nay so với thời xưa là làm những trò ngang ngược ấy một cách trâng tráo. Người ta viện dẫn cái gì chưa có luật cấm thì cứ làm. Đến lúc có luật cấm - như chuyện hút thuốc thời nay - thì lại bảo quen nết rồi bỏ sao nổi.

Một nét thời đại nữa là trong đầu óc những người làm cái việc hơn đời ấy luôn có sẵn một mớ lý sự để sẵn sàng bảo vệ cho cách sống của mình.

Họ vận dụng một khái niệm triết học - tự do để giải thích.

Nghe có lý quá!

Mang sách ra mà tra, thường tôi thấy những cuốn phổ thông nhất cũng đã ghi cái ý tự do là không bị ràng buộc gì hết, tự do là để con người làm theo ý muốn.

Chỉ có điều nếu đọc kỹ hơn thì thấy khi bàn về tự do, các nhà xã hội học đã lưu ý ngay là không được đẩy nó lên cực đoan.

Thứ nhất, do con người sống trong xã hội nên cái đi kèm với tự do là sự kiểm soát xã hội. Tự do của người này không thể cản trở tự do của người khác. Nói “điều kiện đầu tiên để có tự do là tự do phải bị hạn chế” là với nghĩa đó.

Thứ hai, tự do ở đây phải có tính nhân văn, với nghĩa con người chỉ có quyền tự do để sống cận nhân tình hơn, tốt đẹp hơn chứ không phải để hư hỏng, xấu xa đi.

Theo một nhà triết học Trung Quốc cận đại là Lương Khải Siêu, thứ tự do bừa bãi kia nên gọi là tự do hoang dại, và đó là dấu hiệu của một xã hội phát triển thấp.

Ông và các đồng sự như Nghiêm Phục đã băn khoăn mãi khi tìm một chữ gì trong tiếng Hán để tương ứng với chữ liberty trong tiếng Anh.

Tính toán mãi các ông đành dùng chữ tự do.

Theo nghĩa đen, tự do nghĩa là từ mình mà ra đồng thời là trở về với mình.

Nhưng mà con người ta phải là cái gì trí tuệ, hiểu biết, tự làm chủ được mình thì mới có quyền trở về mình chứ? Để cho thứ tự do hoang dại kia lôi cuốn là làm rối loạn xã hội!

Chính vì hiểu thế, Lương đặt vấn đề là các nhà quản lý xã hội không chỉ thân dân, gần gũi dân mà còn phải tân dân, làm cho dân ngày một tốt hơn.

Ngoài nghĩa thông thường, tự do còn là một phạm trù thu hút không biết bao nhiêu giấy mực của các nhà triết học.

Như tên gọi của nó đã chỉ rõ, Bàn về tự do của John Stuard Mill in năm 1859 - nhà xuất bản Tri thức đã cho in bản dịch - là cuốn sách kinh điển viết về khái niệm này, ở đó tác giả bàn kỹ về ý nghĩa xã hội của tự do như tự do tư tưởng, tự do về đời sống tinh thần.

Những ý kiến khác nhau về cùng một vấn đề phải có quyền tồn tại ngang nhau, không ai được lấy cớ gì để ngăn cấm.

Những khía cạnh đó cũng đang thành chuyện thời sự ở ta. Cái khó là ở chỗ trong khi thứ tự do theo nghĩa thiêng liêng đang là chuyện mỗi người hiểu một cách và phải gỡ dần dần, thì ý niệm tự do theo nghĩa phàm tục lại chiếm lĩnh tâm trí nhiều người.

Tầm thường dung tục trong quan niệm và học đòi những cái nhố nhăng, những hành xử kiểu đó kéo người ta thấp xuống.

Nó chỉ làm cho một xã hội trở nên nhộn nhạo thậm chí đầy tai vạ, chứ không phải là dấu hiệu của một khao khát tự do nào hết.

Nó đóng vai trò một thứ van xì hơi, giúp người ta xả bớt những bức xúc trong lòng nhưng lại làm lãng quên cái quyền tự do cơ bản là tự do nâng cao chất nhân văn trong mỗi con người để mở đường đi tới xã hội văn minh.

TIẾP TỤC CÂU CHUYỆN TỰ DO HOANG DẠI

Bác sĩ Zhivago trong cuốn tiểu thuyết cùng tên của Boris Pasternak có lần nói với bạn gái:

“ Cô thử nghĩ xem cái thời đại chúng ta thật là lạ lùng. Và cô với tôi đang phải sống trong đó. Thật ngàn năm một thuở mới lại xẩy ra những chuyện điên rồ như thế này. Cô có thấy cả nước Nga như mất nóc -- tôi và cô, tất cả những người như chúng ta đang sống ngoài trời. Không còn ai kiểm soát chúng ta. Tự do ! Đúng là tự do thực chứ không phải những lời rỗng tuếch, nhưng đó là một thứ tự do ngoài mọi sự chờ đợi của chúng ta, tự do vì tình cờ vì ngộ nhận.”

Tôi ngờ rằng lẽ ra ở đây, tác giả muốn viết thêm …”tự do vô chính phủ, tự do làm khổ nhau hành hạ nhau.“

Giá biết trước câu này, tôi sẽ dẫn vào bài Một thứ tự do hoang dại mới viết .

Hóa ra ở đâu khái niệm tự do cũng là khó hiểu nhất!

----

Từ những biến thiên kiểu ấy, nay nước Nga rơi vào tình cảnh thế nào?

Có hai chi tiết đáng nhớ nhất từ các bài báo mà rải rác tôi đã đọc.

Một là về các vùng quê, thấy rất nhiều người đàn ông say rượu, có khi tất cả đàn ông trong làng say rượu. Còn đàn bà thì dạy nhau để làm sao bán được thân mình cho những người giầu có.

Và thứ hai, nếu ngày xưa, các phương tiện truyền thông chuyên môn đóng vai giảng đạo thì nay ngược lại. Xem ti-vi, dân không phải nghe dậy bảo là hãy sống như thế này thế nọ nữa. Trong khi tha hồ lê lết trong cực khổ, giờ đây họ toàn được nghe những điều họ muốn nghe, những lời nịnh nọt rằng nước Nga thuộc loại cường quốc dắt dẫn thế giới, người dân Nga đang sống cực kỳ hạnh phúc.

---

Nhung đấy còn là ở một dân tộc có niềm tin tôn giáo.

Người bình dân VN trong quá khứ - và còn kéo dài cho đến hôm nay – cũng quen và rất thích thú thu hẹp khái niệm tự do vào nghĩa tự do hoang dại, nhưng thường bao hàm cái nghĩa chả có gì là nghiêm chỉnh cả.

Câu tục ngữ sau tôi thường được nghe với tâm lý sảng khoái và vẻ mặt bất cần đời “thứ nhất quận công thứ nhì ỉa đồng”!

nguồn: https://www.danluan.org/tin-tuc/20181206/mot-thu-tu-do-hoang-dai

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
22 Tháng Hai 2019
Theo tôi, lãnh đạo Việt Nam chỉ theo đuổi một mục tiêu duy nhất, đó là: để Mỹ chấp nhận mời ngài Tổng tịch Nguyễn Phú Trọng được qua thăm nước Mỹ. Có hai biểu hiện được lộ ra trên truyền thông cho mục tiêu này. Năm 2018, Khi Tổng tịch Trọng kiêm thêm chức tổng tịch, dư luận có lao xao về Tổng tịch sẽ qua thăm nước Mỹ. Nhưng hết năm 2018, Tổng tịch Trọng vẫn chưa được sang Mỹ. Tại sao? Hẳn là chưa được Mỹ mời nên chưa sang được, chứ còn sao nữa. Và để được Mỹ mời, Việt Nam hăng hái chấp nhận tổ chức cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Triều cho ngài Trump và Ủn găp nhau.
21 Tháng Hai 2019
nói thẳng ra họ muốn làm một đồng minh cùng nước Mỹ, muốn được những ưu đãi làm ăn, muốn được Mỹ bảo vệ trong khi mình là một quốc gia cộng sản – kẻ thù của nước Mỹ, muốn được che chở khỏi bị thằng láng giềng bên cạnh bắt nạt, họ nửa muốn và cũng nửa không bởi vì bản chất ma mãnh cáo già của mình đảng cs thừa biết Mỹ đã bỏ rơi đồng minh của mình tại Việt Nam và tất nhiên họ sẽ không đặt niềm tin hoàn toàn để có thể rơi vào hoàn cảnh đó, nếu có thì đó chỉ là một niềm tin hoài nghi gượng gạo.
19 Tháng Hai 2019
Pháp đến rồi đi, Mỹ đến rồi đi, Pháp hay Mỹ chẳng lấy của VN một rẻo đất, ngược lại với Pháp, với Mỹ, VN có mất mà có được- mất bao nhiêu xương máu không tính nổi nhưng cũng nhận ở khía cạnh văn hóa, văn minh. Còn Trung Quốc thì mãi mãi ở bên cạnh, là kẻ thù từ nghìn năm trước, cho tới bây giờ vẫn luôn luôn là mối đe dọa lớn nhất, và dù chơi với Tàu hay đối đầu với Tàu thì VN cũng chỉ mất và mất. Mất đất, mất đảo, biển, kể cả môi trường sống bị đầu độc cũng là những cái thấy được, nhưng mất về mặt chủ quyền, độc lập cho tới văn hóa, tâm linh mới là cái nguy hiểm hơn nhiều...
18 Tháng Hai 2019
Trí thức xã nghĩa gì mà ngu vậy? Trump nào sẽ giúp cho Việt Nam? Ông ta chỉ đặt quyền lợi của nước Mỹ lên trên hết mà cũng không thể nào trách ông ta được bởi vì ông ta là Tổng Thống Mỹ chứ không phải TT của Việt Nam. Mang danh trí thức thì phải có nghĩa vụ khai sáng đầu óc người dân, hướng dẫn họ xuống đường tranh đấu lật đổ đảng cs, có đời thuở nào mà lại đi van xin một quốc gia khác tranh đấu dùm cho mình?
13 Tháng Hai 2019
Nếu như quí vị tin rằng có những ngôi sao xấu như La Hầu, Kế Đô, Thái Bạch cứ 9 năm trở lại một lần để chiếu trên quí vị và có thể đem lại những điều không may mắn cho quí vị trong năm đó. Thì quí vị cũng nên tin rằng và chắc chắn rằng ngôi sao vàng năm cánh trên nền lá cờ đỏ đã và đang chiếu hàng ngày hàng giờ trên mỗi người, mỗi gia đình và cả đất nước, dân tộc Việt Nam. Và nó mang đến nỗi bất hạnh cho cả dân tộc.
06 Tháng Hai 2019
Nếu họ thay đổi theo nguyện vọng của nhân dân tức là họ tự sát. Chúng ta thấy hơn nửa thế kỷ họ loay hoay chỉnh đốn đảng mà có thành công đâu. Chúng ta có quyền biểu tình, tự do lập đảng phải, tổ chức, nói lên bất đồng chính kiến...nhưng họ đâu có cho chúng ta cái quyền đó mặc dù hiến pháp đã ghi. Bản chất của họ là như vậy, chủ trương, đường lối cơ bản vẫn là như vậy thì thay đổi kiểu gì? Chúng ta đã thấy họ thay đổi điều gì thực sự vì dân, vì nước chưa? Tất cả chỉ là hình thức, là mị lừa mà thôi.
01 Tháng Hai 2019
Vì thế với bối cảnh Việt Nam hôm nay chúng ta không thể nào đòi hỏi những gì quá tầm tay nhằm thúc đẩy quá trình cách mạng, phải làm từng bước trong đó việc khai sáng đầu óc người dân để họ nhận thấy là công dân của một quốc gia cộng sản mình đã bị đánh cướp nhiều thứ mà trong đó quyền dân chủ của công dân hoàn toàn không tồn tại. Khi đã nhận thức được cái gì đang ngăn cản đất nước và con người Việt Nam thì sau đó mới tiến đến việc thành lập đảng phái đối lập nhằm tạo nên lực lượng đối trọng cùng đảng csVN, chỉ cần những nguyên nhân đó thì người dân đã có đủ lý do để đứng lên làm cách mạng...
30 Tháng Giêng 2019
Xây dựng một lực lượng đối lập đủ mạnh là rất khó, nhất là khi những người đấu tranh cho dân chủ hầu như không có một chiến lược hay một con đường rõ ràng nào cho chính họ cũng như cho dân chúng đi theo. Họ thiếu một hệ thống tư tưởng hay triết lý để làm kim chỉ nam cho những suy nghĩ và hành động của mình. Họ cũng thiếu sự quan tâm cần thiết tới việc phát triển bản thân và hội nhóm để trở nên đủ tâm lẫn tầm cho mục tiêu dân chủ mà họ theo đuổi. Khó hơn cả việc trên là bồi đắp một nền tảng nhận thức và ý thức về dân chủ cho dân chúng. Dân chủ không đơn thuần là một thể chế mà còn là một giá trịmmm
30 Tháng Giêng 2019
Có thể khẳng đinh rằng mọi chính quyền đều không bao giờ chấp nhận đối lập. Chúng sẽ bằng mọi cách dùng bộ máy công an, quân đội để tiêu diệt lực lượng này ngay từ trong trứng nước. Chúng sẽ dùng hiến pháp do chúng thảo ra để đặt các tổ chức đối lập ngoài vòng pháp luật. Tuy nhiên không phải vì thế mà người dân buông xuôi và đổ thừa tại cái còng và khẩu súng nên mình không làm được. Nếu họ không muốn chết thì họ phải bằng mọi cách thông minh, gan dạ nhất dựa vào dân để hình thành các tổ chức đối lập trong lòng chế độ.
30 Tháng Giêng 2019
Những con người mà chính quyền vu là "bọn phản động" thực chất họ không muốn bạo động chém giết gì cả, mà chỉ muốn những người CS nhượng bộ. Và tại sao không chịu ngồi chung với người chỉ trích mình nhỉ? Loài vật nó còn biết đâu là an toàn còn con người CS sao lại không nhận ra điều đó? CS rất nặng về tâm lý sắc máu thù hằn luôn sẵn sàng chém giết ai không phải phe mình. Đó là chất CS, họ đã suy bụng ta ra bụng người nên ĐCS mới xem người đòi yêu sách một cách ôn hòa là KẺ THÙ, trông rất đáng sợ. Tôi không biết bao giờ con người CS mới nghĩ ra những gì đang diễn ra xung quanh họ là vô hại nhỉ?