Một thứ tự do hoang dại

06 Tháng Mười Hai 20183:19 CH(Xem: 264)

Một thứ tự do hoang dại


a (22)



Vương Trí Nhàn

Lần đầu lên Đà Lạt, tôi được nghe kể là người Pháp trước kia đề ra những quy chế rất gắt gao cho việc xây dựng các biệt thự ở đây. Ví dụ, phải có diện tích đất bao nhiêu mới được làm nhà; còn về kiểu cách, trong khi bắt buộc mỗi nhà phải khác các nhà chung quanh (để tạo cảm giác độc đáo), thì anh lại vẫn phải kết hợp với cảnh quan sẵn có một cách nhịp nhàng. Nhìn Đà Lạt hồi trước, ai cũng thấy là không chỉ có nhiều nhà đẹp mà thú vị hơn là cả một thành phố đẹp.

Còn như các khu phố mới được xây dựng ở các đô thị thời nay thì hoàn toàn ngược lại. Rất nhiều quy định chung chung, nhưng những quy định quan trọng nhất liên quan đến việc đóng góp của ngôi nhà vào vẻ đẹp của thành phố lại không có, bởi không ai có ý niệm gì về vấn đề này. Không thiếu nhà đẹp, từng cái rất đẹp, nhưng toàn bộ lại xấu.

Ở Hà Nội hiện nay có những căn nhà chiều ngang mỏng dính, rồi những căn nhà học đòi kiểu cách nước ngoài trông thật kỳ cục, đến mức một nhà báo đã phải trương lên cái tiêu đề cho một bài báo: Eo ôi Hà Nội phố! (nhại tên bài hát "Em ơi Hà Nội phố" của Phú Quang).

“Hỏi các chủ nhà thì cái câu trả lời thường nhận được là: “Nhưng mà tôi thích vậy”.

Quá lên một chút nữa, người ta lại giở giọng “Tùy tôi muốn sống thế nào thì sống, không ai được dí mũi vào việc riêng của tôi cả”.

Vừa phóng xe vừa hút thuốc. Vào rạp chiếu phim vẫn nói điện thoại di động oang oang. Phô bày những cái xấu xa ngay giữa nơi công cộng. Xả rác ngay dưới chân cái bàn ngồi ăn. Đánh vợ chửi con ầm ĩ hàng xóm láng giềng. Hành hạ ô sin lấy cớ tôi đã thuê mướn thì dày vò thế nào cũng phải chịu… Cái khác của người thời nay so với thời xưa là làm những trò ngang ngược ấy một cách trâng tráo. Người ta viện dẫn cái gì chưa có luật cấm thì cứ làm. Đến lúc có luật cấm - như chuyện hút thuốc thời nay - thì lại bảo quen nết rồi bỏ sao nổi.

Một nét thời đại nữa là trong đầu óc những người làm cái việc hơn đời ấy luôn có sẵn một mớ lý sự để sẵn sàng bảo vệ cho cách sống của mình.

Họ vận dụng một khái niệm triết học - tự do để giải thích.

Nghe có lý quá!

Mang sách ra mà tra, thường tôi thấy những cuốn phổ thông nhất cũng đã ghi cái ý tự do là không bị ràng buộc gì hết, tự do là để con người làm theo ý muốn.

Chỉ có điều nếu đọc kỹ hơn thì thấy khi bàn về tự do, các nhà xã hội học đã lưu ý ngay là không được đẩy nó lên cực đoan.

Thứ nhất, do con người sống trong xã hội nên cái đi kèm với tự do là sự kiểm soát xã hội. Tự do của người này không thể cản trở tự do của người khác. Nói “điều kiện đầu tiên để có tự do là tự do phải bị hạn chế” là với nghĩa đó.

Thứ hai, tự do ở đây phải có tính nhân văn, với nghĩa con người chỉ có quyền tự do để sống cận nhân tình hơn, tốt đẹp hơn chứ không phải để hư hỏng, xấu xa đi.

Theo một nhà triết học Trung Quốc cận đại là Lương Khải Siêu, thứ tự do bừa bãi kia nên gọi là tự do hoang dại, và đó là dấu hiệu của một xã hội phát triển thấp.

Ông và các đồng sự như Nghiêm Phục đã băn khoăn mãi khi tìm một chữ gì trong tiếng Hán để tương ứng với chữ liberty trong tiếng Anh.

Tính toán mãi các ông đành dùng chữ tự do.

Theo nghĩa đen, tự do nghĩa là từ mình mà ra đồng thời là trở về với mình.

Nhưng mà con người ta phải là cái gì trí tuệ, hiểu biết, tự làm chủ được mình thì mới có quyền trở về mình chứ? Để cho thứ tự do hoang dại kia lôi cuốn là làm rối loạn xã hội!

Chính vì hiểu thế, Lương đặt vấn đề là các nhà quản lý xã hội không chỉ thân dân, gần gũi dân mà còn phải tân dân, làm cho dân ngày một tốt hơn.

Ngoài nghĩa thông thường, tự do còn là một phạm trù thu hút không biết bao nhiêu giấy mực của các nhà triết học.

Như tên gọi của nó đã chỉ rõ, Bàn về tự do của John Stuard Mill in năm 1859 - nhà xuất bản Tri thức đã cho in bản dịch - là cuốn sách kinh điển viết về khái niệm này, ở đó tác giả bàn kỹ về ý nghĩa xã hội của tự do như tự do tư tưởng, tự do về đời sống tinh thần.

Những ý kiến khác nhau về cùng một vấn đề phải có quyền tồn tại ngang nhau, không ai được lấy cớ gì để ngăn cấm.

Những khía cạnh đó cũng đang thành chuyện thời sự ở ta. Cái khó là ở chỗ trong khi thứ tự do theo nghĩa thiêng liêng đang là chuyện mỗi người hiểu một cách và phải gỡ dần dần, thì ý niệm tự do theo nghĩa phàm tục lại chiếm lĩnh tâm trí nhiều người.

Tầm thường dung tục trong quan niệm và học đòi những cái nhố nhăng, những hành xử kiểu đó kéo người ta thấp xuống.

Nó chỉ làm cho một xã hội trở nên nhộn nhạo thậm chí đầy tai vạ, chứ không phải là dấu hiệu của một khao khát tự do nào hết.

Nó đóng vai trò một thứ van xì hơi, giúp người ta xả bớt những bức xúc trong lòng nhưng lại làm lãng quên cái quyền tự do cơ bản là tự do nâng cao chất nhân văn trong mỗi con người để mở đường đi tới xã hội văn minh.

TIẾP TỤC CÂU CHUYỆN TỰ DO HOANG DẠI

Bác sĩ Zhivago trong cuốn tiểu thuyết cùng tên của Boris Pasternak có lần nói với bạn gái:

“ Cô thử nghĩ xem cái thời đại chúng ta thật là lạ lùng. Và cô với tôi đang phải sống trong đó. Thật ngàn năm một thuở mới lại xẩy ra những chuyện điên rồ như thế này. Cô có thấy cả nước Nga như mất nóc -- tôi và cô, tất cả những người như chúng ta đang sống ngoài trời. Không còn ai kiểm soát chúng ta. Tự do ! Đúng là tự do thực chứ không phải những lời rỗng tuếch, nhưng đó là một thứ tự do ngoài mọi sự chờ đợi của chúng ta, tự do vì tình cờ vì ngộ nhận.”

Tôi ngờ rằng lẽ ra ở đây, tác giả muốn viết thêm …”tự do vô chính phủ, tự do làm khổ nhau hành hạ nhau.“

Giá biết trước câu này, tôi sẽ dẫn vào bài Một thứ tự do hoang dại mới viết .

Hóa ra ở đâu khái niệm tự do cũng là khó hiểu nhất!

----

Từ những biến thiên kiểu ấy, nay nước Nga rơi vào tình cảnh thế nào?

Có hai chi tiết đáng nhớ nhất từ các bài báo mà rải rác tôi đã đọc.

Một là về các vùng quê, thấy rất nhiều người đàn ông say rượu, có khi tất cả đàn ông trong làng say rượu. Còn đàn bà thì dạy nhau để làm sao bán được thân mình cho những người giầu có.

Và thứ hai, nếu ngày xưa, các phương tiện truyền thông chuyên môn đóng vai giảng đạo thì nay ngược lại. Xem ti-vi, dân không phải nghe dậy bảo là hãy sống như thế này thế nọ nữa. Trong khi tha hồ lê lết trong cực khổ, giờ đây họ toàn được nghe những điều họ muốn nghe, những lời nịnh nọt rằng nước Nga thuộc loại cường quốc dắt dẫn thế giới, người dân Nga đang sống cực kỳ hạnh phúc.

---

Nhung đấy còn là ở một dân tộc có niềm tin tôn giáo.

Người bình dân VN trong quá khứ - và còn kéo dài cho đến hôm nay – cũng quen và rất thích thú thu hẹp khái niệm tự do vào nghĩa tự do hoang dại, nhưng thường bao hàm cái nghĩa chả có gì là nghiêm chỉnh cả.

Câu tục ngữ sau tôi thường được nghe với tâm lý sảng khoái và vẻ mặt bất cần đời “thứ nhất quận công thứ nhì ỉa đồng”!

nguồn: https://www.danluan.org/tin-tuc/20181206/mot-thu-tu-do-hoang-dai

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
20 Tháng Năm 2019
Ở Mỹ, chuyện những chiếc tất, những chiếc quần lót, những tấm bảng, những đoạn phim hay những chiếc bao cao su có hình Tổng thống là một chuyện quá đỗi bình thường, nhưng ở nước độc tài thì đó lại là một tội phạm hình sự có tính chính trị. Các cuộn giấy vệ sinh ở Trung Quốc có hình tổng thống Mỹ, và những hoá đơn mà họ phải thanh toán tăng lên và nguy cơ phá sản (vỡ nợ quốc gia) là hai điều tỷ lệ thuận với cấp luỹ thừa với nhau: càng nhiều giấy có hình Trump, những hoá đơn càng lớn và tình trạng nợ ngày càng khổng lồ.
18 Tháng Năm 2019
Sau troke là nghỉ dưỡng tập luyện phục hồi chức năng cả năm, thể xác lẫn tinh thần rất yếu, và thường có đến 20%, một cơn tai biến thứ hai sẽ đến. Bà cụ mẹ mỗ tôi đã không qua khỏi cơn tai biến lần thứ hai, chỉ sau lần đầu tám tháng… Nay Lú chỉ sau một tháng mà cho là sức khỏe đã phục hồi tốt, và trong hai lần xuất hiện vẫn quyết liệt ra sức ‘ta đánh ta’ (nhưng không được để vỡ bình), như truyền thông xã nghĩa chạy tựa: Chống tham nhũng, một thông điệp xuyên suốt. Vậy đây là lời của Lú, lão già bảy lăm vừa bị đột quỵ, hay là lời một tay nào đó mang chiếc mặt nạ silicon?
17 Tháng Năm 2019
Trong một thế cờ đã được Tàu Cộng tính toán, xếp đặt từ lâu, Trần Quốc Vượng đương nhiên sẽ giữ chức TBT kiêm chủ tịch nước vào một ngày tới đây; và Ba Dũng sẽ là vật hiến tế, đủ cân, đủ lạng cho tham vọng quyền lực và khẳng định quyền lực của Trần Quốc Vượng trong thời kỳ mạt sản này. Thời gian ông Vượng bắt ông Ba Dũng có thể diễn ra trước và ngay sau khi ông ta nắm giữ chức Tổng Bí Thư kiêm chủ tích nước. Chỉ cần, trong một lúc xỉa răng nào đó, trên miệng ông Trần Quốc Vượng bỗng nhiêm lẩm nhẩm: “Ba Dũng ư?”. “Không ai dám bắt ư?”. “Bắt”. Thế là Ba Dũng sẽ vào rọ.
14 Tháng Năm 2019
Trước đó, “Út Hữu” từng nhận định thế này: Mọi người cứ thắc mắc sao ông Nguyễn Phú Trọng không có mặt ở lễ tang ông Lê Đức Anh? Ơ hay, ông ấy đã ngỏm rồi, lấy mô mà ra nữa?.. Cho dù trang “Út Hữu” trên facebook đã bị đóng nhưng một “Thông báo về Kết luận của Ban Chấp hành Đảng bộ Trường Chính trị Trần Phú”, ký ngày 6 tháng 5, cho biết thêm, qua “Út Hữu”, ông Thuận còn có những “bình luận xuyên tạc sự thật với những từ ngữ thiếu văn hóa, xúc phạm” khác.
13 Tháng Năm 2019
Sự bất lực của họ kém đến nỗi không đưa ra được một lập luận hay một dẫn chứng nào cho ra hồn để biện minh. Thử hỏi với một đội ngũ tương lai sẽ cứu vớt đất nước, thay thế sự cai trị của cộng sản để đưa nước Việt thoát khỏi xâm lăng của Trung Cộng mà nhận thức như thế thì chỉ có thể thay một chế độ thối nát này bằng một chế độ thối nát khác mà thôi.
12 Tháng Năm 2019
Câu trả lời của tay bí thành Hồ với một tên nào đó được cho là cử tri, chỉ là để giải độc dư luận và cả câu giờ, nói Lú khỏe nhưng bao giờ chiềng mặt cho thiên hạ nhìn thì không, trong khi Lú thì đã gần trọn tháng biệt tăm. Những lãnh đạo của cái đảng quanh dzinh này luôn có cái khác thường hơn thiên hạ, Đinh Thế Huynh cũng nghỉ bệnh đấy chứ, cũng vắng cả năm trời với căn bệnh gì đó không rõ, và nhất là chẳng một tin cho biết tay quan đỏ này đang điều trị ở nhà thương nào? Và dân mạng đã xầm xì hắn đang nằm trong ngăn đá… Lú cũng thế!
10 Tháng Năm 2019
Ngày hôm nay, nếu người Việt quốc gia còn muốn tiếp tục chiến đấu chống lại chế độ cộng sản thì phải hiểu rằng cuộc chiến đấu mới này là chiến đấu cho tự do, dân chủ cho cả nước chứ không phải chiến đấu để cắm lại lá cờ vàng trên thành phố Sài gòn hay một nơi nào khác trên đất nước VN. Cuộc chiến đấu đó đòi hỏi toàn lực của người dân mà lực lượng chính vẫn là quốc nội, lực lượng ở hải ngoại chỉ có thể làm nhiệm vụ yểm trợ. Khi chế độ cộng sản VN sụp đổ, việc chọn lá cờ nào cho cả nước sẽ do toàn dân quyết định thông qua quốc hội.
06 Tháng Năm 2019
Dù đứng trên góc độ nào, đây cũng là một sự thất bại xét trên góc độ tình tự dân tộc và lòng yêu thương, tính vị tha, bao dung giữa người với người. Hơn nữa, đây là người cùng một dân tộc! Phía Cộng sản thì ăn mừng đình đám và thay vì xem đó là ngày kỉ niệm thống nhất để từ đó nói lên tiếng nói quê hương, nắm tay cả những người thắng cuộc và không thắng cuộc trên tinh thần tôn trọng, yêu thương, hòa giải và hòa hợp… Để cùng nhau xây dựng tương lai đất nước thì họ vẫn giữ ngôn ngữ, giọng điệu đầy cừu thù, thậm chí ông Thủ tướng Việt Nam cũng không thoát được giọng điệu này!
05 Tháng Năm 2019
Đằng sau vóc dáng ra vẻ trí thức, sau đôi kính cận là cặp mắt không bao giờ mở lớn của một kẻ gian hùng, Trọng luôn miệng kêu gào tiếng lên chủ nghĩa xã hội, nhưng cũng chính y thú nhận là không biết con đường chủ nghĩa đó ở đâu và liệu 100 năm nữa có biết tới hay chưa?(!) – Thế thì vấn đề đặt ra là nếu đã biết con đường mà mình dẫn đưa đất nước không cụ thể, không khả thi thì Trọng kêu gào tiến lên CNXH để làm gì? Câu trả lời là để đảng độc tài cộng sản có quyền đè đầu cỡi cổ dân tộc, tiếp tục là một đảng cai trị duy nhất với nhiều đặc quyền đặc lợi từ việc cướp của người dân và tài nguyên đất nước để tồn tại?
03 Tháng Năm 2019
Đảng csVN là một tập hợp của một bọn giòi bọ, chúng chia chác, cát cứ làm tiền người dân, khai thác tài nguyên, vay mượn vô tội vạ để làm giàu cho cá nhân theo công thức phân chia quyền lực, chúng ăn và cúng cho cấp trên của mình, đảng biết hết, đảng vẫn ăn, vẫn chia, vẫn cùng làm giàu và cho đến khi cảm thấy không còn thích hợp thì thịt luôn bộ hạ của mình mà tôi gọi đó là nhà nước “Thực Dân – Thực Đảng”.