Chúng tôi có bị sỉ nhục không?

23 Tháng Chín 20166:30 CH(Xem: 4101)

Chúng tôi có bị sỉ nhục không?
13310401_462337473962367_4106054438269634760_n


FB. Ngô Nhật Đăng



H
ôm rồi café Sài Gòn. Bạn bảo: Công nhận các anh ngoài đó chống cộng thật nhiệt huyết, nhưng dù sao vẫn cứ gợn gợn trong lòng. Các anh vẫn có nguồn gốc cộng sản nòi, hoặc sống chung nhiều năm với cộng sản.

Chạnh lòng nhớ tới những người quen biết, như Cù Huy Hà Vũ hay anh Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh (người bị xử án hôm qua)… Những tráng sỹ đang đứng giữa hai làn đạn, sự cố gắng của các anh phải gấp đôi bình thường cũng như phải chịu một áp lực gấp đôi. Mà thôi, cắt nghĩa chuyện này phải tốn rất nhiều giấy mực, chỉ thấy thì ra cái nọc độc tư tưởng (cs) ấy ghê gớm thật. Hỏi bạn vì sao lại có cảm giác ấy, bạn nói rất nghiêm trang:

– Các anh không hiểu được cái cảm giác bị nhục mạ như chúng tôi phải chịu từ sau 75.

Ra vậy, người ta có thể chịu đựng được đau đớn, nghèo đói, bệnh tật v.v… Nhưng cảm giác bị hạ nhục, phải cúi đầu nuốt cái nhục để thấy mình hèn nhát, nó thật khó chịu đựng. Khó mà quên trong suốt cuộc đời. Nhớ một lần xuống miệt vườn chơi, anh Năm tay cầm ly rượu, nước mắt giàn rụa:

– Em Đăng. Anh Năm có bằng tú tài từ trước 75. “Giải phóng” về, tay trung úy công an đập bàn trước mặt anh: “Thứ mày thì tú tài gì, không bằng lớp 2 của tụi tao”. Anh nhớ mãi.

Nhưng chúng tôi có bị hạ nhục không?

Tôi ra đời khi bà nội đã mất nhiều năm (trong cải cách ruộng đất) nên tôi không biết bà nghĩ gì khi tự sát vì bị đấu tố. Có lẽ vì bà quá thất vọng khi hôm qua những người mà bà phải cưu mang, cho ruộng đất, thậm chí mang về nhà nuôi nấng khi họ bị mồ côi…thì hôm nay họ bỗng đổi khác, xắn váy, quai cồng, mặt đỏ tía tai, miệng xùi bọt, xỉa xói vào mặt bà xưng mày tao, gọi bà là tên hút máu nông dân (Nhà tôi có khu ruộng từ hàng trăm năm trước, hoa lợi chỉ cần đủ dùng cho việc cúng tế hàng năm ở nhà thờ cụ tổ của chi họ, người đã khai phá vùng đất này. Quy định, phải luân phiên có một người con trai về coi sóc, nên ông nội tôi đang ở Pháp phải trở về).

Nhưng tôi hiểu cảm giác của bác tôi khi ông kể: Nghe tin bà, bác vội chạy về (Lúc đó ông đang dạy tiếng Pháp, văn học và triết học cho mấy tay lãnh đạo Việt Minh, kiến thức lộ cộ muốn khoác cho mình cái vẻ học thức. Bác tôi tốt nghiệp Cao đẳng Sư phạm thời Pháp, từng là học sinh giỏi nhất xứ Trung, Bắc kỳ), đến đầu làng du kích chặn lại: “Anh là cán bộ không được phép gặp con mụ địa chủ”. Ông nói thêm: “Chúng nó gọi mình bằng anh và gọi mẹ mình là con mụ”.

Tôi hiểu cảm giác của ông anh họ, khi đó lên 10. Đội (cán bộ cải cách) hỏi:

– Mày là cậu ấm (bố anh ấy làm quan) có ăn được trái mít non?

– Dạ được.

– Bây giờ phải tập ăn thêm cục cứt bò này. Lũ chúng mày từ nay phải ăn cứt.

Và đêm đó anh trốn đi khỏi làng.

Nhưng tôi không hiểu, tại sao bố tôi không bao giờ nhắc chuyện này, cho đến năm tôi 20 tuổi ông mới nói: “Con phải nhớ, bà nội con bị chết trong CCRĐ”. Và, mãi sau khi ông chết, chú tôi mới kể:

“…Bố mày về, câu đầu tiên: ‘Mẹ đâu?’, chú khóc chỉ lên bàn thờ. Ông ấy đổ vật xuống, nằm lỳ trong nhà 7 ngày không ra khỏi cửa, ngày thứ 8 lôi trong ba lô ra cái áo bông và cái áo len mua về cho mẹ, chặt nhỏ, châm lửa đốt rồi đi thẳng, mấy chục năm không thấy quay trở về”.

Chúng tôi có bị hạ nhục không?

“Anh là cộng sản nòi” – Câu đó đúng là sỉ nhục thật, nhưng tôi không thanh minh. Một ông tướng QĐND, nguồn gốc bần cố nông, có câu nói nổi tiếng:

– Tiểu tư sản 10 năm lên 1 cấp là nhanh. Bần cố nông 1 năm lên một cấp là chậm.

Bố tôi, học xong Lục quân năm 1950 (pháo binh), khi phong quân hàm là trung úy, sau 30 năm quân ngũ đúng là lên được 3 cấp. Vẫn nhanh.

Chúng tôi có bị sỉ nhục không?

Chắc những thế hệ này vẫn còn nhớ, bị ghi lý lịch “con cái ngụy quân, ngụy quyền”, bị gọi là bọn “xỏ nhầm giầy”, đừng mơ học đại học ngoài 2 trường bị coi rẻ là Nông nghiệp và Sư phạm. Một người chị tôi quen, con gái phố Hàng, xinh đẹp, dịu dàng. Chị học Sư phạm, ra trường phải đi miền núi, tay cán bộ phòng giáo dục (bần nông quê Nghệ An) hứa lo cho chị ở lại Hà Nội với điều kiện… lấy hắn. Chị ở nhà đan len, phụ cha, một nhạc sỹ tiền chiến dạy nhạc lý cho chúng tôi mỗi mùa hè khi chúng tôi đến học guitare ở nhà ông.

Chúng tôi có bị sỉ nhục không?

Khi vào lính để “bảo vệ Tổ quốc”, chúng tôi vẫn nằm trong diện “25 đối tượng cần sưu tra”. Số phận chắc chắn sẽ là nằm trên chốt tuyến đầu nơi hòn tên mũi đạn.

… còn nhiều lắm.

Vì thế bạn ơi, khi miền Nam “được giải phóng”, chúng tôi ngoài kia đã biết các bạn sẽ phải chịu đựng những gì. Thông cảm và thương thầm vì biết sẽ khó hơn chúng tôi, các bạn đã được sống qua một thời có nền dân chủ.

Rồi chúng tôi cũng có chút ghen tị, các bạn còn được thế giới biết đến và lên tiếng, các bạn còn có con đường thoát đó là vượt biển với giá đắt, còn được những bàn tay giơ ra giúp đỡ.

Còn chúng tôi, lúc đó chúng tôi biết kêu ai? Và ai nghe thấy? Những người vượt bức màn tre đến được với chúng tôi hóa ra lại là những kẻ như cô minh tinh Mỹ có biệt danh “Jane Hà Nội”. Và chúng tôi biết vượt đi đâu? Một người bạn tôi, mới hơn 2 tuổi, ngồi bên xác mẹ bên bờ sông giới tuyến. Bà ôm con định trốn vào Nam, bị bắn chỉ vì trong người mang nhiều vàng bạc. Sau thời hạn di cư năm 54, vẫn còn nhiều người tìm cách trốn vào Nam nhưng số phận của họ đều như vậy. Đến bây giờ, tóc đã hoa râm, bạn tôi vẫn đau đáu nỗi niềm không biết mẹ của cô hiện nằm ở nơi nào.

….. 

Vì thế chúng tôi chống cộng, không oán thù cá nhân mà căm thù cái nọc độc tư tưởng ấy. Chúng tôi chống một cách tuyệt vọng, đôi lúc cô đơn nhưng không khi nào hết kiên nhẫn. Chúng tôi chống nó chỉ biết bằng cách trục cái nọc độc đó ra khỏi tâm hồn mình, ra khỏi những người thân yêu của mình và hy vọng biết đâu trục nó ra khỏi tâm hồn người khác. Từ bé tôi đã thề: “Không vào đội, vào đoàn, vào đảng, không đi làm cho nhà nước”. Bây giờ, gần hết cuộc đời, kiểm điểm lại tôi tự hào là mình đã làm được và càng tự hào khi con mình cũng đang làm được.

Hôm qua trước phiên tòa anh Vinh Ba Sàm cũng nói: “Tôi tự hào…”

Chắc bạn đã hiểu vì sao, người bạn Sài Gòn.

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
15 Tháng Mười 201910:03 CH(Xem: 196)
Khi trí tuệ thiếu sáng suốt mà có lòng tham thì kẻ đó sẽ bị lợi dụng vì chính lòng tham của họ. Khi trí tuệ thiếu sáng suốt cộng với tính hiếu thắng thì kẻ đó sẽ bị lợi dụng vì tính hiếu thắng của họ. Khi trí tuệ thiếu sáng suốt mà cộng thêm sự hèn nhát thì chính kẻ đó sẽ bị lợi dụng sự hèn nhát đó. Khi trí tuệ thiếu sáng suốt mà xem nhân dân là kẻ thù thì chính ĐcsVN sẽ bị ĐCS Tàu lợi dụng để đẩy ĐcsVN xích lại gần Tàu và xa cách nhân dân hơn.
13 Tháng Mười 20198:53 CH(Xem: 201)
Thật là mỉa mai cho con người ông Trọng và thật đau sót cho thât phận đất nước, một con người nắm quyền sinh quyền sát trong tay, có tiếng nói ảnh hưởng vô cùng lớn đến vận mệnh của đất nước mà lại không thể nhận ra cái XHCN mà ông đang bắt đất nước phải đi theo nó là cái mô tơ gì cả. Bản thân ông, đến giờ đã 74 xuống lỗ nay mai nhưng lại không hề biết vị trí thật sự của cái mô hình XHCN kia đang ở đâu của lịch sử nhân loại. Ấy vậy mà ông đã chỉ đạo đảng ông phải kéo cái kinh tế thị trường nhét cho bằng được vào cái căn hầm thiếu dưỡng khí XHCN của đảng ông. Thế mới đau chứ?
12 Tháng Mười 201910:21 CH(Xem: 138)
Khổng Tử dùng “lời hay ý đẹp” tôn vinh kẻ sĩ, nhưng lại chê bai, mạt sát dân đen. Khổng Tử gọi thường dân là “tiểu nhân” – giai cấp nô lệ, phải phục tùng giai cấp thống trị một cách tuyệt đối. Xuyên suốt Luận Ngữ, Khổng Tử tin rằng quần chúng không đủ khả năng để hiểu và tham gia vào các vấn đề của nhà nước. Luận Ngữ 8.9 có trích, “Dân có thể khiến để làm theo, nhưng không thể khiến hiểu được,” (Dân khả sử do chi, bất khả sử tri chi). Rõ ràng, đặc điểm khinh bỉ quốc dân của các xã hội Nho giáo hoàn toàn trái ngược với các giá trị văn minh của dân chủ, nơi quyền lực thuộc về nhân dân.
10 Tháng Mười 20199:16 CH(Xem: 224)
Thành thật mà nói chính những người lãnh đạo cao nhất của đảng csVN cũng thừa biết mình đang bịp người dân bởi vì làm gì có cái được gọi là thiên đường cs làm theo năng lực hưởng theo nhu cầu, mấy ông tổ, ông cố rầu xồm Mác Lê đã bị chính người dân xứ họ quăng vào thùng rác, tuy nhiên chính vì lợi ích cá nhân, quyền lợi nhóm cho nên họ vẫn tiếp tục ra rả tuyên truyền, tay phải thì chỉ về hướng cái bánh vẽ nhằm đánh lạc hướng người dân ngu trong nước còn tay trái thì bán nước, thu vén của cải cho cá nhân, gia đình của mình, vì thế họ không muốn đảng cộng sản sụp đổ vì điều đó đồng nghĩa với quyền lực của mình bị chấm hết.
06 Tháng Mười 201910:19 CH(Xem: 232)
Ngoài ra cũng còn một số người khác tại Úc, Canada, Mỹ…, cũng đang mơ mộng hão huyền, họ mơ rằng mình có tài làm Thủ Tướng, làm quan chức, cứ thành lập chính phủ đi rồi…nhờ thế giới can thiệp để giải trừ cộng sản và họ sẽ về tiếp quản quê hương, leo lên những chức vụ quan trọng tiếp tục đè đầu cỡi cổ người dân không khác gì bọn cộng sản đang cầm quyền, cá biệt tại Mỹ cũng có một số kẻ tù hành đang tham gia làm chính trị, sorry quý vị đừng có làm những chuyện tào lao nữa, muốn tranh đấu thì hãy cỡi cái áo cà sa, áo choàng linh mục, ra đời kiếm sống như những người bình thường thì nói mới linh...
06 Tháng Mười 201912:33 SA(Xem: 301)
Đi nhờ máy bay ả Ngân Đù chỉ là nói chống chế, thấy ra đây chỉ là phương cách làm ăn mới (bán vé) vượt biên, nói mới là so với lối cũ bán bãi, chứ không mới vì ‘Chúng tôi đã tổ chức hàng trăm cuộc như thế’. Câu nói của tên đít đỏ cộm cán này cho thấy sự thật, đây không là sự ra đi tầm thường của dân đen thiên đàng xã nghĩa vẫn thường tìm đường cứu đói, mà là của đứa đông bạc nhiều tiền. Chúng cần một chuyến hạ cánh an toàn cả người lẫn của (cướp), dĩ nhiên kẻ bán vé thừa biết có đi không về, của những kẻ ‘không thuộc thành phần đoàn ngoại giao của Quốc hội Việt Nam và không được cấp visa ngoại giao...
06 Tháng Mười 201912:28 SA(Xem: 135)
Người ta không cần mỗi chiếc khẩu trang để che mặt, người ta có thể dùng bất cứ thứ gì khác “cái khẩu trang” mà có thể làm cho người khác không thể nhận dạng. Khi xây dựng luật theo kiểu liệt kê thì tức là thất bại hoàn toàn. Hệ thống pháp luật Việt Nam cũng hầu như đi vào sai lầm lập pháp kiểu này. Mặc dù vậy, chuyện ban sắc lệnh khẩn cấp cấm người biểu tình đeo khẩu trang, không chỉ khiến nó trở nên lố bịch và vô nghĩa, không thể thực thi, nó cho thấy dấu hiệu sự tuỳ tiện của một nền chính trị có nguy cơ độc tài.
02 Tháng Mười 201910:01 CH(Xem: 184)
Phải nói người Bắc tính bảo thủ quá cao và tính tự ái cũng như vậy, họ tỏ ra hiếu khách nhưng lại ít cởi mở, khéo léo bên ngoài nhưng dò xét bên trong. Thành ra họ sống cảm tính (duy cảm) hơn mà ít duy lý (lý tính). Họ trọng tình cảm, nhưng thiếu lý lẽ, dễ nổi nóng nhưng cũng dễ khuất phục trước quyền uy (ảnh hưởng từ văn hoá nho giáo). Việc thường xuyên chiến tranh với phương Bắc và điều kiện tự nhiên khắc nghiệt (4 mùa khác nhau, khác cơ bản so với miền Nam chỉ có nắng và mưa), việc ảnh hưởng của khí hậu cũng được Montesquieu chỉ ra nó ảnh hưởng thế nào tới tâm tính chính trị của cộng đồng nơi đó...
01 Tháng Mười 201910:29 CH(Xem: 179)
Có lẽ, 70 năm là quá đủ cho một chính quyền tội phạm được phép tồn tại. Nhân dân họ cần được thụ hưởng nền chính trị dân chủ và tự do, nơi các quyền con người được đảm bảo và nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực chứ không phải là một tổ chức Đảng, tổ chức luôn tự đặt mình lên trên hết mọi thứ. Nói về sức mạnh và điều tốt đẹp, ngay trên nền của một đêm trường tội ác cách đây 30 năm trước đối với hàng loạt đồng bào của dân tộc này, Đảng cộng sản Trung Quốc đã tố cáo rằng chúng chẳng có lấy một chút tính người nào trong tâm trí mình.
01 Tháng Mười 201910:28 CH(Xem: 170)
Việc áp dụng mô hình nhà nước kiến tạo, tức là vẫn duy trì hạn chế hay tước đoạt các quyền tự do, dân chủ, quyền phát triển xã hội dân sự của Nhân dân Việt Nam là không còn phù hợp và không thể chấp nhận được. Bởi vậy, con đường duy nhất cho Việt Nam phát triển đó là phải cải cách song hành cả thể chế kinh tế và thể chế chính trị. Trong đó cải cách chính trị chuyển từ thể chế chính trị độc đảng sang thể chế chính trị dân chủ đa đảng đóng vai trò then chốt và quyết định.
15 Tháng Mười 2019
Khi trí tuệ thiếu sáng suốt mà có lòng tham thì kẻ đó sẽ bị lợi dụng vì chính lòng tham của họ. Khi trí tuệ thiếu sáng suốt cộng với tính hiếu thắng thì kẻ đó sẽ bị lợi dụng vì tính hiếu thắng của họ. Khi trí tuệ thiếu sáng suốt mà cộng thêm sự hèn nhát thì chính kẻ đó sẽ bị lợi dụng sự hèn nhát đó. Khi trí tuệ thiếu sáng suốt mà xem nhân dân là kẻ thù thì chính ĐcsVN sẽ bị ĐCS Tàu lợi dụng để đẩy ĐcsVN xích lại gần Tàu và xa cách nhân dân hơn.
13 Tháng Mười 2019
Thật là mỉa mai cho con người ông Trọng và thật đau sót cho thât phận đất nước, một con người nắm quyền sinh quyền sát trong tay, có tiếng nói ảnh hưởng vô cùng lớn đến vận mệnh của đất nước mà lại không thể nhận ra cái XHCN mà ông đang bắt đất nước phải đi theo nó là cái mô tơ gì cả. Bản thân ông, đến giờ đã 74 xuống lỗ nay mai nhưng lại không hề biết vị trí thật sự của cái mô hình XHCN kia đang ở đâu của lịch sử nhân loại. Ấy vậy mà ông đã chỉ đạo đảng ông phải kéo cái kinh tế thị trường nhét cho bằng được vào cái căn hầm thiếu dưỡng khí XHCN của đảng ông. Thế mới đau chứ?
12 Tháng Mười 2019
Khổng Tử dùng “lời hay ý đẹp” tôn vinh kẻ sĩ, nhưng lại chê bai, mạt sát dân đen. Khổng Tử gọi thường dân là “tiểu nhân” – giai cấp nô lệ, phải phục tùng giai cấp thống trị một cách tuyệt đối. Xuyên suốt Luận Ngữ, Khổng Tử tin rằng quần chúng không đủ khả năng để hiểu và tham gia vào các vấn đề của nhà nước. Luận Ngữ 8.9 có trích, “Dân có thể khiến để làm theo, nhưng không thể khiến hiểu được,” (Dân khả sử do chi, bất khả sử tri chi). Rõ ràng, đặc điểm khinh bỉ quốc dân của các xã hội Nho giáo hoàn toàn trái ngược với các giá trị văn minh của dân chủ, nơi quyền lực thuộc về nhân dân.
10 Tháng Mười 2019
Thành thật mà nói chính những người lãnh đạo cao nhất của đảng csVN cũng thừa biết mình đang bịp người dân bởi vì làm gì có cái được gọi là thiên đường cs làm theo năng lực hưởng theo nhu cầu, mấy ông tổ, ông cố rầu xồm Mác Lê đã bị chính người dân xứ họ quăng vào thùng rác, tuy nhiên chính vì lợi ích cá nhân, quyền lợi nhóm cho nên họ vẫn tiếp tục ra rả tuyên truyền, tay phải thì chỉ về hướng cái bánh vẽ nhằm đánh lạc hướng người dân ngu trong nước còn tay trái thì bán nước, thu vén của cải cho cá nhân, gia đình của mình, vì thế họ không muốn đảng cộng sản sụp đổ vì điều đó đồng nghĩa với quyền lực của mình bị chấm hết.
06 Tháng Mười 2019
Ngoài ra cũng còn một số người khác tại Úc, Canada, Mỹ…, cũng đang mơ mộng hão huyền, họ mơ rằng mình có tài làm Thủ Tướng, làm quan chức, cứ thành lập chính phủ đi rồi…nhờ thế giới can thiệp để giải trừ cộng sản và họ sẽ về tiếp quản quê hương, leo lên những chức vụ quan trọng tiếp tục đè đầu cỡi cổ người dân không khác gì bọn cộng sản đang cầm quyền, cá biệt tại Mỹ cũng có một số kẻ tù hành đang tham gia làm chính trị, sorry quý vị đừng có làm những chuyện tào lao nữa, muốn tranh đấu thì hãy cỡi cái áo cà sa, áo choàng linh mục, ra đời kiếm sống như những người bình thường thì nói mới linh...
06 Tháng Mười 2019
Đi nhờ máy bay ả Ngân Đù chỉ là nói chống chế, thấy ra đây chỉ là phương cách làm ăn mới (bán vé) vượt biên, nói mới là so với lối cũ bán bãi, chứ không mới vì ‘Chúng tôi đã tổ chức hàng trăm cuộc như thế’. Câu nói của tên đít đỏ cộm cán này cho thấy sự thật, đây không là sự ra đi tầm thường của dân đen thiên đàng xã nghĩa vẫn thường tìm đường cứu đói, mà là của đứa đông bạc nhiều tiền. Chúng cần một chuyến hạ cánh an toàn cả người lẫn của (cướp), dĩ nhiên kẻ bán vé thừa biết có đi không về, của những kẻ ‘không thuộc thành phần đoàn ngoại giao của Quốc hội Việt Nam và không được cấp visa ngoại giao...
06 Tháng Mười 2019
Người ta không cần mỗi chiếc khẩu trang để che mặt, người ta có thể dùng bất cứ thứ gì khác “cái khẩu trang” mà có thể làm cho người khác không thể nhận dạng. Khi xây dựng luật theo kiểu liệt kê thì tức là thất bại hoàn toàn. Hệ thống pháp luật Việt Nam cũng hầu như đi vào sai lầm lập pháp kiểu này. Mặc dù vậy, chuyện ban sắc lệnh khẩn cấp cấm người biểu tình đeo khẩu trang, không chỉ khiến nó trở nên lố bịch và vô nghĩa, không thể thực thi, nó cho thấy dấu hiệu sự tuỳ tiện của một nền chính trị có nguy cơ độc tài.
02 Tháng Mười 2019
Phải nói người Bắc tính bảo thủ quá cao và tính tự ái cũng như vậy, họ tỏ ra hiếu khách nhưng lại ít cởi mở, khéo léo bên ngoài nhưng dò xét bên trong. Thành ra họ sống cảm tính (duy cảm) hơn mà ít duy lý (lý tính). Họ trọng tình cảm, nhưng thiếu lý lẽ, dễ nổi nóng nhưng cũng dễ khuất phục trước quyền uy (ảnh hưởng từ văn hoá nho giáo). Việc thường xuyên chiến tranh với phương Bắc và điều kiện tự nhiên khắc nghiệt (4 mùa khác nhau, khác cơ bản so với miền Nam chỉ có nắng và mưa), việc ảnh hưởng của khí hậu cũng được Montesquieu chỉ ra nó ảnh hưởng thế nào tới tâm tính chính trị của cộng đồng nơi đó...
01 Tháng Mười 2019
Có lẽ, 70 năm là quá đủ cho một chính quyền tội phạm được phép tồn tại. Nhân dân họ cần được thụ hưởng nền chính trị dân chủ và tự do, nơi các quyền con người được đảm bảo và nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực chứ không phải là một tổ chức Đảng, tổ chức luôn tự đặt mình lên trên hết mọi thứ. Nói về sức mạnh và điều tốt đẹp, ngay trên nền của một đêm trường tội ác cách đây 30 năm trước đối với hàng loạt đồng bào của dân tộc này, Đảng cộng sản Trung Quốc đã tố cáo rằng chúng chẳng có lấy một chút tính người nào trong tâm trí mình.
01 Tháng Mười 2019
Việc áp dụng mô hình nhà nước kiến tạo, tức là vẫn duy trì hạn chế hay tước đoạt các quyền tự do, dân chủ, quyền phát triển xã hội dân sự của Nhân dân Việt Nam là không còn phù hợp và không thể chấp nhận được. Bởi vậy, con đường duy nhất cho Việt Nam phát triển đó là phải cải cách song hành cả thể chế kinh tế và thể chế chính trị. Trong đó cải cách chính trị chuyển từ thể chế chính trị độc đảng sang thể chế chính trị dân chủ đa đảng đóng vai trò then chốt và quyết định.