"Sự trở lại của văn học đô thị miền Nam": Đi đâu mà trở lại?

22 Tháng Tư 202110:37 CH(Xem: 384)

     "Sự trở lại của văn học đô thị miền Nam": Đi đâu mà trở lại?

pic-2-ong-k-tri-ngoi                                           Ông chủ nhà sách Khai Trí - Hình Việt Báo




Tuấn Khanh

  RFA Blog



Hơn một năm trước, thật may mắn được chứng kiến buổi ngỏ ý của một nhà xuất bản, muốn tái bản lại cuốn Vòng tay học trò của nhà văn Nguyễn Thị Hoàng, một cây viết quen thuộc của độc giả miền Nam Việt Nam trước năm 1975. Với Nguyễn Thị Hoàng, thì đó rõ là điểm sáng đáng quý trên bầu trời lấp lánh của văn chương tự do miền Nam Việt Nam trước năm 1975.

Rồi mới đây, thoáng thấy trên Facebook, báo điện tử... những lời chia sẻ với nhà văn Nguyễn Thị Hoàng với cuốn sách Vòng tay học trò vừa được tái bản, cùng sự hào hứng quen gọi tên là tác phẩm thuộc "dòng văn học đô thị miền Nam".

Nghe mà đột nhiên thấy chạnh lòng. Nghe "đô thị", có vẻ như co cụm và không thuộc về nhân dân. Nói như nhà văn Nguyễn Hưng Quốc, nói văn chương "đô thị" miền Nam, thì không sai nhưng thừa. Bởi sự nhấn nhá riêng "đô thị" của miệng lưỡi tuyên truyền là thừa ác ý. Có nơi còn gọi là sự "trở lại"!

Thế nhưng văn chương miền Nam đi đâutrở lại?

Toàn bộ chữ nghĩa đã được hình thành, nuôi dưỡng và tồn tại suốt trong hai nền cộng hòa ở miền Nam Việt Nam chỉ có một hành trình duy nhất là đi xuyên qua sự thù hận, chà đạp và hủy diệt... mà dù có đau đớn hay rách nát thế nào, nền văn chương (hay nền văn hóa Cộng hòa miền Nam Việt Nam nói chung) vẫn tiếp tục tồn tại trong một thời đại mới và tỏa sáng với những tư tưởng tự do không kiểm duyệt.

Văn chương miền Nam Việt Nam, tự nó cũng giống như số phận của ông Khai Trí, một người ước mơ đem sách và chữ đến cho dân tộc mình, rồi chính quyền mới, nói tiếng Việt, tịch thu. Gia sản tri thức bị đốt và bản thân ông cũng bị cầm tù. Nhưng câu chuyện Khai Trí và những ấn phẩm của ông vẫn tiếp tục lưu truyền một cách im lặng trong lòng người dân Việt Nam, mà có những giai đoạn phải thầm kín và gìn giữ trong nơm nớp sợ hãi không khác gì những tờ truyền đơn của người Do Thái trong thời Phát xít Đức.

46 năm, suốt thời thống nhất địa lý, văn chương miền Nam Việt Nam (chứ cũng không phải là đô-thị-miền-Nam), trở thành một di sản quý được tìm mua với những giá ngày càng đắt. Hãy thử nghĩ xem, vì sao một tổng tập của nhà thơ Tố Hữu có thể được in ấn tuyệt đẹp, trợ giá bán rẻ vẫn không có sức thu hút bằng một tập thơ mỏng, cũ rách của Nguyên Sa hay Thanh Tâm Tuyền?

"Văn học đô thị miền Nam" - cách gọi bị ám ảnh từ lối tuyên truyền văn hóa của chính quyền mới sau năm 1975 cho đến nay - vẫn ngầm chứa trong đó một sự khinh thị, chỉ để góp vào cái nhìn toàn cảnh cố không công nhận miền Nam Việt Nam là một chính thể. Rất nhiều những tham luận, những nghiên cứu, và cả cuốn sách dày cộp của tác giả Trần Trọng Đăng Đàn "Văn hóa văn nghệ Việt Nam từ 54 đến 75" đều coi văn chương miền Nam là một thứ hỗn độn hình thành từ sự phồn vinh giả tạo của Mỹ-Ngụy. Báo Nhân Dân số ra ngày13-9-2016, với bài viết "Ứng xử với văn học miền Nam trước năm 1975" của tác giả Hạnh Nguyễn, còn nói với giọng trịch thượng rằng "bằng sự gạn đục khơi trong, chính quyền cách mạng đã cho phép lưu hành 1067 cuốn sách tiếng Việt, 562 cuốn sách tiếng Anh, 359 cuốn từ điển bằng tiếng nước ngoài".

Sự cho phép nó chỉ là một giả định trên đời sống thật. Không có phép thì suốt vài thập niên nay, người miền Nam vẫn ca hát những bài hát không được duyệt, thậm chí còn làm cho nó lan ra đến cả nước. Sách vở không được in, không có phép thì vẫn được chuyền tay nhau, và vẫn được thế hệ mới ngày hôm nay tìm đọc với một sự thích thú về khung trời tự do trong tư tưởng. Cho phép và không cho phép, chỉ là màn trình diễn giả định về luật pháp giữa người dân và chính quyền, nghiễm nhiên tồn tại suốt bấy lâu nay.

Vì vậy, cách nói rằng văn chương đô thị miền Nam "trở lại", khi có dăm ba cuốn sách cũ tái bản, có vẻ khiên cưỡng trong sự thật lịch sử của một di sản văn hóa vĩ đại của Việt Nam Cộng Hòa.

Nói "trở lại" là giả tạo trong việc mô tả một chính quyền đủ tốt để dung nhận tất cả. Giả tạo như tất cả mọi thứ trong cuộc sống đang là một vòng quay đẹp đẽ theo tự nhiên, nhưng lờ hẳn phần xin lỗi về một giai đoạn mà những nhà văn, nhà thơ miền Nam đã từng bị tù đày, và tác phẩm của họ thì bị đấu tố như kẻ thù của dân tộc.

Trong tiểu luận "Văn học Miền Nam 1954-1975: những Khuynh hướng chủ yếu và thành tựu hiện đại hóa" của giáo sư, tiến sĩ Huỳnh Như Phương, mô tả về căn nguyên quan trọng ra đời của nền văn hóa văn nghệ Miền Nam Việt Nam là bởi "nhờ đồng lương và các khoản thu nhập khác, nên một bộ phận công chức và giới trung lưu có thể chi tiêu những khoản tiền vào việc mua sắm theo ý muốn, ngoài các nhu cầu thiết yếu hằng ngày. Chính đây là tiền đề dẫn đến sự hình thành một thị trường văn nghệ ở miền Nam những năm 1954-1975".

Có vẻ sự căn bản hình thành của văn chương miền Nam Việt Nam thực dụng và không được cao quý, theo cách mô tả của tất cả những ngôn luận nhận định từ bên thắng cuộc. Nhưng lại không hiểu vì sao hàng chục năm xây dựng xã hội chủ nghĩa, với những thành tựu xuất chúng, như trên báo chí vẫn nói, xã hội cách mạng hôm nay vẫn reo mừng khi những thứ bị chà đạp ấy quay "trở lại", như Vòng tay học trò của nữ sĩ Nguyễn Thị Hoàng , và của nhiều trí thức từng bị phủ nhận khác.

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
18 Tháng Năm 202110:00 CH(Xem: 374)
Bầu cử quốc hội chỉ là vở kịch, quốc hội chỉ là một tổ chức bù nhìn. Họ lấy người trong đảng làm đại biểu rồi họ tự xưng là đại diện cho dân, họ coi nhân dân như không có giá trị gì cả. Rồi dựng vở kịch lên thì lấy tiền dân chi tiêu. Trong khoản tiền lấy từ thuế ấy, đám quan chức địa phương xà xẻo không ít. Hiện nay địa phương dự toán gần 4 ngàn tỷ đồng, cao hơn 2,6 lần so với trước đây 5 năm. Họ tìm đủ mọi cách để ăn, họ ăn tàn mạt tiền dân nhưng cuối cùng họ chẳng nói lên tiếng nói thay cho nhân dân. Dù có quốc hội, Hồ Duy Hải vẫn bị ép án tử, dù có quốc hội thì....
17 Tháng Năm 20219:57 CH(Xem: 486)
Ngày hôm qua 16/05, trong một diễn văn ông Nguyễn phú trọng công nhận chủ nghĩa tư bản có “những thành tựu” và “giá trị văn minh” song ông vẫn khẳng định Việt Nam “kiên định, kiên trì theo đuổi” chủ nghĩa xã hội.Ông trọng còn khẳng định, theo đuổi tiến lên XHCN là khát vọng của dân tộc. Tôi nghĩ rằng, ông trọng vơ chung, quy chụp như thế là không ổn, vì theo tôi được biết, có lẽ, ông trọng là một tín đồ cuồng tín cuối cùng bám vào một tư tưởng mà nơi sinh ra nó đã vứt vào sọt rác. Cái nôi sinh ra CNXH cũng đã chối bỏ nó. Chính ngay người đồng chí tốt, người Thầy của ông trọng là tập cận bình cũng đã chôn cái mớ lý luận ấy xuống mồ, để theo đuổi chủ nghĩa dân tộc.
17 Tháng Năm 20219:56 CH(Xem: 479)
Cuộc đời Hồ Chí Minh quẹo đổi hướng nhiều lần. Ban đầu đi theo ý muốn của cha, vào học trường Quốc Học và hi vọng làm quan cho triều đình. Hi vọng không thành, Hồ rời quê hương đi qua Pháp, xin vào học trường Thuộc Địa để làm ông Thông, ông Phán cho chính quyền Pháp, sẽ có đời sống sung sướng. Nhưng bị nhà trường từ chối, bất đắc chí Hồ đi phiêu lưu. Vì nhà nghèo không có tiền nên Hồ vừa đi phiêu lưu vừa kiếm tiền sinh sống, không có thời giờ suy nghĩ chuyện đất nước mấy năm trời.
16 Tháng Năm 202110:06 CH(Xem: 423)
Và tới khi Quốc hội khóa 14 họp cuối tháng 3 và đầu tháng 4 để bầu các chức danh Chủ TN, Thủy tướng, Chủ tịch QH. Những nhân vật được nêu tên trước đó nhiều tháng là Nguyễn Xuân Phúc, Phạm Minh Chính và Vương Đình Huệ đều được bầu vào đúng các chức danh đã được mạng xã hội đưa tin. Như vậy, Quốc hội của nhà nước độc tài csVN chỉ là công cụ để chế độ độc tài csVN hợp pháp hóa các quyết định về nhân sự đã được các Hội nghị TƯ của đảng csVN chấp thuận...
15 Tháng Năm 202110:45 CH(Xem: 629)
Trong tư tưởng thì đảng nói: - Đế quốc Mỹ là kẻ thù đã xâm lược nước ta. (Thế nhưng thằng Mỹ nó không có chiếm một tấc đất của nước ta mà anh bạn vàng bốn tốt thì có!) Khi ngăn cấm người dân đòi hỏi về dân chủ, nhân quyền mà đảng đánh cắp thì nói: - Thế lực thù địch, phản động, chống phá, chống cộng, cực đoan, hận thù, ăn mày dĩ vãng ...; Còn khi không có tiền mua vắc xin Covid-19 (vì kiếm được bao nhiêu đảng chia chác cha nó hết rồi) thì Bộ Ngại Giao nói: - Việt Nam mong muốn Mỹ bỏ bản quyền vắc xin để có thể tạo điều kiện dễ dàng cho Việt Nam tiếp cận bào chế theo công thức để chích ngừa cho toàn dân.(!)
14 Tháng Năm 202110:23 CH(Xem: 489)
Được áo ấm cơm no thì chỉ có cán bộ đảng viên đang làm việc trong guồng máy độc tài và tham nhũng mà thôi, còn người dân VN sẽ phải bị đói cho đến lúc chết, đã đói khổ vẫn phải nuôi kẻ chết nằm trong lăng mộ ở Ba Đình với tổng số tiền bảo quản lăng HCM hàng năm lên tới 318 tỷ đồng, một số tiền không hề nhỏ mà nhân dân bắt buộc bị đóng thuế thì liệu rằng nhân dân có nhớ ơn đến kẻ đó không? hay là những cán bộ đảng viên được áo ấm cơm no mới nhớ ơn bác Hồ đem Chủ nghĩa CS ngoại bang du nhập vào VN làm lợi cho bọn chúng...
13 Tháng Năm 202110:28 CH(Xem: 511)
Người trong hình là Đại tá, PGS.TS, Thầy thuốc ưu tú Diêm Đăng Thanh, Giám đốc Bệnh viện Quân y 110 khẳng định với báo Dân Trí cho rằng, đây là ảnh thật do lính của ông Thanh viết và chính ông duyệt. Nhưng dưới con mắt phân tích ảnh, thì đây chắc chắn là ảnh giả, đã qua photoshop. Câu hỏi vì sao một người thầy thuốc ưu tú thày thuốc nhân dân lại đi nhận vơ tấm hình Photoshop là ảnh thật như thế? Sao lại có thể trơ trẽn như chủ trương của đảng thế?
12 Tháng Năm 202111:23 CH(Xem: 441)
Với câu “Quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân” nó cho thấy đám làm luật của CS ngu dốt một cách tệ hại. Nếu không phải là ngu dốt thì cũng là gian manh, ghép “quyền” đứng chung với “nghĩa vụ” để đánh lừa người dân nhưng thực ra đó là nghĩa vụ chứ không phải là quyền.Từ một câu “Quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân” của hiến Pháp, ĐCS đã cho báo chí tuyên truyền rầm rộ rằng “Bầu cử vừa là quyền vừa là nghĩa vụ của công dân”. Một điều luật ngu dốt, và cả một chính quyền triển khai công việc ấy dựa trên những quy định ngu dốt đó. Tuy nhiên, nếu ai nói lý trước chính quyền thì có khi bị dùi cui của Tô Lâm trừng trị. Đó chính là cái gọi là “Pháp quyền XHCN”.
11 Tháng Năm 202110:51 CH(Xem: 472)
“Phòng ngự” và “tấn công” đều là những từ gốc Hán Việt. Phòng nghĩa là con đê, bờ đê, bờ chắn, là sự giữ gìn, ngừa trước. Phòng chống lụt bão tức là chuẩn bị sẵn vật chất và tinh thần để đối phó với bão gió lụt lội, ngay cả khi nó chưa đến. Phòng bệnh là ngừa trước bệnh tật. Phòng kẻ gian là khi kẻ gian chưa ra tay thì mình phải khóa khoáy cửa nẻo cẩn thận, đừng để mất bò mới lo làm chuồng. Phòng thân là có cách giữ gìn cái thân thể mình, chẳng hạn cô gái đừng đi chơi quá khuya nơi vắng vẻ với bạn trai mới quen, hì hì. “Ngự” là ở vị trí sẵn sàng chống lại, địch lại...
11 Tháng Năm 202110:49 CH(Xem: 301)
“Dân chủ xà bần” (của tôi) và “dân chủ tào lao” (của ông Phúc) xem ra có cùng một nội dung. Đệ nhị VNCH có dân chủ, cho dầu “xà bần”, nhưng ít ra có “dân chủ”. Dưới chế độ này, các quyền tự do cơ bản của người dân (nhân quyền) đều được tôn trọng như quyền tự do bầu cử và ứng cử, quyền tự do ngôn luận, quyền tự do hội họp và biểu tình, tự do tín ngưỡng, tự do báo chí, tự do biểu lộ chính kiến v.v… Nếu so sánh “mức độ nhân quyền”, VNCH thời đó lớp trí thức “lạm dụng”, xài “tẹt ga”, xem ra không khác chi với dân Mỹ bây giờ (nhứt là thời Trump).
16 Tháng Sáu 2021
Cửa buồng lái có chốt trong để chống không tặc, phi công cho ông vào buồng lái (như hình Lý Nhã Kỳ khoe ngồi buồng lái) là vi phạm an toàn bay. Vậy, khi Đài Không lưu TSN báo phi công “huỷ phép cho hạ cánh” qua tần số VHF, tại sao ông ngồi ngoài buồng lái mà nghe được, để ông gọi can thiệp muốn cháy máy? Ông nên nhớ rằng, trước mỗi phi vụ, phi công đều làm kế hoạch bay (flight planning), trong đó có ghi tần số liên lạc và hướng phi đạo đến, và tần số – hướng phi đạo của các phi trường gần kề, nếu phi trường đến cấm đáp, do thời tiết hay sự cố.
16 Tháng Sáu 2021
Con người hôm nay quá ích kỷ. Không thể có con được nhưng vì ham muốn có con thì tại sao không xin con nuôi mà lại ích kỷ đòi hỏi phải là dòng máu của chính mình bằng tinh trùng của chồng và trứng của mình? Vấn đề không đơn giản là người mang thai giùm được trả tiền nhưng khi về già, do sự sinh con đó, ảnh hưởng đến sức khỏe của người mang thai giùm thì ai chịu trách nhiệm? Một con người ích kỷ sẽ dạy dỗ con mình ra sao ngoài cái tính ích kỷ mà đứa trẻ có thể bị ảnh hưởng từ người dạy dỗ?
14 Tháng Sáu 2021
Trừ một số người kinh doanh hoặc quan chức, phần lớn dân Việt Nam là nghèo. Người nghèo buôn bán kiếm ăn từng bữa không có vốn liếng trường kỳ. Chế độ bảo hiểm, phúc lợi xã hội của Việt Nam quá yếu ớt, gần như người dân không thể trông chờ. Quỹ hỗ trợ thất nghiệp, thất thu do dịch bệnh cho người dân và cho cả doanh nghiệp được đánh giá là “chỉ thấy trên tivi). Vì thế, đóng cửa lâu thì doanh nghiệp chết, người làm thuê và người lao động nghèo cũng “chết” theo...
12 Tháng Sáu 2021
Các con có công nhận, quan chức Ta khôn, quan chức Tây “đần" không? “Đần” thế sao giàu được! Muốn giàu thì phải có lý luận như nói ở trên và có cái KHÔN đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc Việt Nam như các bác lãnh đạo đã vận dụng. Nhờ đó quan chức của ta lương cao nhất cũng chỉ chừng 20 triệu, tức chưa được 1.000 usd, vậy mà ai cũng xe hơi, nhà lầu, kẻ hầu người hạ, của ăn của để, cho con du học… Còn cái gì khó đã có dân: “khó vạn lần dân liệu cũng xong" mà! Lãnh đạo thế mới tài tình chứ!
11 Tháng Sáu 2021
Việc cho phép đồng bitcoin thanh toán như là đồng tiền chính thức ấy nó chỉ có cái lợi duy nhất là đất nước này vét được đồng tiền bẩn từ nước ngoài, nhưng ngược lại nó hạn chế khả năng ứng phó của ngân hàng trung ương trước tình huống nền kinh tế gặp khủng hoảng. Và điều quan trọng hơn, nền kinh tế El Salvador có thể bị sự trồi sụt thất thường của loại đồng tiền này tàn phá. Đây là một nguy hiểm khôn lường. Ông tổng thống 39 tuổi này đã “thả con tôm bắt con tép” rất thiếu sáng suốt hoặc có thể ông ta chịu áp lực ngầm nào đấy bởi bọn tội phạm có tổ chức.
10 Tháng Sáu 2021
Cái danh hão “mục tiêu kép” (vừa phát triển kinh tế tốt vừa chống dịch giỏi) mà ĐCS đang đưa ra để tuyên truyền nó chính là cái bẫy làm cho Việt Nam trở thành viên gạch lót đường để Tàu bước lên đấy mà tiến vào thị trường Mỹ. Với tình hình dịch bệnh như hiện nay, không một quốc gia nào phát triển kinh tế tốt được, tuy nhiên ĐCS muốn mình “làm được những gì thế giới không thể làm” nên họ đã mở toang cửa để hàng Tàu ào ạt tràn vào dán mác “made in Vietnam” rồi xuất sang Mỹ để kiếm ưu đãi. Trung Quốc kiếm tiền bỏ túi còn CS Việt Nam kiếm tiếng để lừa nhân dân...
08 Tháng Sáu 2021
Còn chuyện giá thuốc cũng là trò hề của chính trị Mỹ. Các nhà bào chế (pharma) kêu rằng vì nghiên cứu lâu, phí tổn cao nên giá thuốc đắt. Thế nhưng thực tế cho thấy có thuốc sản xuất đã lâu, tới kỳ bệnh phát khắp nơi, nhu cầu tăng vọt thì công ty tăng giá gấp 10%, 1000%, 7000%... lý do gì ngoài lòng tham vô đáy? Nếu vì tốn công thì chính quyền có thể quy định luật cho phép thời gian lấy lại vốn, cũng như giới hạn phần trăm lời mỗi năm chứ không thể thu lời hàng chục tỷ nhưng đến khi bị kiện tụng vì tai biến của thuốc thì khai phá sản, ôm tiền bỏ chạy...
07 Tháng Sáu 2021
Chúng ta thường nghe lý luận: súng không tự nó giết người chỉ có người mới xiết cò súng và giết người. Vậy lỗi tại người chứ không phải tại cây súng. Loại lý luận cùn này vẫn còn được nghe cho tới ngày nay (2020). Không thấy ông tòa, phóng viên, giáo sư đại học, các nhà chính trị... lên tiếng nói rằng: Ai chế ra súng? Con người chế ra súng để giết sinh vật. Nếu súng có giá trị vũ khí như dao thì ai cũng có. Khi cả hai bên đều có súng thì chuyện gì xảy ra? Giết người như cơm bữa khi súng dùng thay luật lệ, cảnh sát. Vậy thì cảnh sát, luật để làm gì khi dân có súng?
07 Tháng Sáu 2021
Khi bạn về hưu thì số tiền tối đa mà sở an sinh xã hội cho bạn mỗi tháng là 3,770 đô la cho năm 2019. Số tiền này không phải ai cũng được mà là dựa vào số tiền lương mà bạn đã làm, đã đóng vào trong quỹ an sinh xã hội. Bạn làm ít thì bạn sẽ nhận tiền ít. Bạn làm nhiều thì bạn sẽ nhận tối đa con số bên trên. Dĩ nhiên đây là con số rất lớn dành cho những người không có tài sản, không phải thuộc loại giàu có khi họ về hưu, không đi làm. Còn đối với những nhà triệu phú ở Mỹ, khi họ về hưu, đồng tiền của họ vẫn tiếp tục thu vào dù họ không đi làm bởi họ bỏ tiền vào một công ty nào đó....
05 Tháng Sáu 2021
việc TQ chứng minh tính hiệu quả vắc xin của họ với WHO là một chuyện, nhưng những lô hàng xuất qua Việt Nam có chất lượng như thế nào? Không loại trừ một giả thuyết loại vắc xin này có công hiệu nhất thời chế ngự virus nhưng trong đó có một loại hóa chất hủy diệt cơ thể con người phát tác sau nhiều năm. Một kế hoạch thủ tiêu một dân tộc cứng đầu chống đối TQ xưa nay là điều mà TQ luôn nhắm tới, tất nhiên đây chỉ là giả thuyết, tuy nhiên với những gì đã từng xảy ra trong giòng lịch sử cho thấy đây là một giả thuyết có cơ sở (dù không đủ mạnh), nhưng đó là điều người Việt Nam phải dè chừng...