Chuyện i ngắn y dài – quy định & cải cách

11 Tháng Mười 20166:45 CH(Xem: 6030)

                               CHUYỆN I NGẮN Y DÀI – QUY ĐỊNH & CẢI CÁCH

            
pet-1

 “Chữ “y” còn một chút này,
 Chẳng cầm cho vững lại giày cho ta !”  (Tập Kiều 3161, 3162)

 

Lê Bá Vận


 Chuyện ‘i và y’ trong thiên hạ:

-Anh văn: “die” chết và “dye” nhuộm, phát âm giống nhau: “đai”.

-Pháp văn: “lire” đọc và “lyre” cây đàn ‘lia’, phát âm tương tự: “lia”.

Cũng tiếng Pháp: “Lion” sư tử nhưng “Lyon” tên thành phố đọc giống nhau: “li-ông

(Cung Trầm Tưởng: “Ga Lyon đèn vàng. Tuyết rơi buồn mênh mang…”)

Cũng như:

-Hoa văn: 立栗厉例荔历沥利力痢,“lập, lật, lệ, lệ, lệ, lịch, lịch, lợi, lực, lỵ” đều đọc là: “.

Chúng ta hãy suy gẫm điều này :

-Việt văn nên chăng như thiên hạ: “lí (nhí )” và “lý (do)”; ‘lí’và ‘lý’ đọc giống, viết khác?

 

------

 

Trong tiếng Việt hai nguyên âm /i/ và /y/ là đồng âm nên chính tả dễ lẫn lộn.

Dù vậy, chúng ta kẻ viết  ‘hi sinh‘, người viết ‘hy sinh’, song chẳng ai viết ‘hi synh’.

Đã có rất nhiều bài viết về cách sử dụng /i,y/, lắm khi dài, cặn kẽ.

Tôi nghĩ ta có thể trình bày vấn đề ngắn gọn, dưới một góc độ thực dụng.

 

I) CHÍNH TẢ ”I VÀ Y”.

Tiếng Việt đơn âm nên mỗi âm tiết (syllable) là một từ (word).

Có 3 cách chọn viết /i,y/, tùy thuộc nguyên âm /i,y/: 1)đứng đầu, 2) giữa, 3) cuối âm tiết.

Nếu vị trí là ở cuối thì phân biệt âm tiết đó có một hay nhiều nguyên âm .

 

       1)Nguyên âm /i,y/ đứng đầu âm tiết:

Viết /y/ nếu là tiếng Hán Việt.

Vd: “ý, yên, yết , yếu”, và “ ì, im, in, ít, ỉu”.

 Ngoại lệ: “yểng” = một loại chim.

 

       2)Nguyên âm /i,y/ đứng giữa âm tiết:

Viết /y/ nếu giữa âm tiết có /u/; (phát âm /u/ chụm môi nhiều)

Vd: “ khuya, tuyết, xuyên, khuỷu”, và “xiếc, kiện, niêu, xíu, minh”.

 

       3)Nguyên âm /i,y/ đứng cuối âm tiết.

                                

              3.1) Kết thành tổ hợp nguyên âm:

Chính tả đơn giản do tổ hợp không đồng âm.

-Với /â/ viết /ây/ vd: mây, giấy, khuây (lý do: âm /ây/ đọc ngắn).

-Với /a,u/ viết: “ái/ áy, tai/tay, xoài/xoay, quai/quay, thúi/thúy”, theo phát âm.

Khó nhầm lẫn --> /tai/ đọc chậm, kéo dài, /tay, tây/ đọc nhanh, ngắn…

Hệ luận: mọi trường hợp khác còn lại thì viết /i/, (cụ thể là sau o,ô,ơ,ư vd: tôi gửi lời nói).

 

              3.2)Là nguyên âm đơn độc, sau phụ âm:

Chính tả theo tập quán truyền thống.

Nên viết Nam Kỳ Khởi Nghĩa hay Nam Kì Khởi Nghĩa,  Nhà Lý hay Nhà Lí ?

Cách viết thống nhất có thể như sau:

 

Viết /i/ hoặc /y/ là tương đương sau các phụ âm “h k l m q t” của các từ Hán-Việt.

Hi vọng=hy vọng, nga mi=nga my, qui tắc=quy tắc, tị nạn=tỵ nạn...

(Nhận xét: thường viết /y/ sau /k,l/: kỳ, kỷ, kỹ, ký, kỵ…ly, lý, lỵ  và sau từ thông dụng ‘Mỹ’)

 

Hệ luận: viết /i/ mọi trường hợp khác: từ Hán Việt ngoài “hklmqt” và từ nôm.

Vd: bí mật, chí khí, di trú, tăng ni, lễ nghi, ấu nhi, phi cơ, sân si, thi hành, vị trí, xí nghiệp…

và tiếng nôm: bầu bí, chị em, cô dì, đi về, ghi chép, hí hoáy, khỉ vượn, lí nhí, bật mí, nghỉ ngơi, nỉ non, phì phèo, quì lạy, rù rì, buôn sỉ, tỉ tê… song đặc biệt: ’cái ly’.

 

II)CÁC QUI ĐỊNH CẢI CÁCH .

 

     a)Trong Nước.

Trường hợp /i,y/ đứng sau một phụ âm ở cuối âm tiết là nguồn gốc gây tranh cãi từ lâu.

Để chuẩn hóa chính tả, một quyết định của bộ Giáo Dục năm 1984 dùng nguyên âm /i/ thay thế nguyên âm/y/, đặc biệt là nguyên âm [i] trong các âm tiết mở  theo quy định là phải viết i ngắn: kĩ (thuật), lí (thuyết), mĩ (thuật), hi (vọng), (nghệ) sĩ…  (1)

Các nỗ lực đó chỉ có hiệu quả giới hạn. Hiện tại cách dùng nguyên âm /i/ tràn lan chỉ được thấy trong các sách giáo khoa và các công bố khoa học.

Dân chúng phần đông, báo chí và ở hải ngoại tiếp tục dùng cách viết cũ, quen thuộc.

Các loại từ điển do Viện Ngôn Ngữ Học biên soạn sau này cũng dùng lối viết cũ : xử lý, kỹ sư…

 

Cách viết cũ quen thuộc đã là phổ biến vào những năm đầu thế kỷ thứ XX và thời đó có hai quyển từ điển cùng in năm 1931 mà lại theo hai nguyên tắc chính tả khác nhau:

Hán Vịêt Từ Điển do Đào Duy Anh soạn và Việt Nam Tự Điển của Khai Trí Tiến Đức.

Uy tín của hai bộ từ điển đã kéo theo sự phân hóa về chính tả sau đó. 

 

Theo Hán Việt Từ Điển của Đào Duy Anh thì sau các phụ âm h, k, l, m, q, t phải viết nguyên âm /y/nếu đó là tiếng Hán- Việt.

Vd: ly biệt và li ti, Mỹ quốc và mí mắt, Nam kỳ và kì cọ, quý vị và quì lạy.

Để dễ nhớ “hklmqt”, từ lâu người ta dùng câu “học mau lên kẻo ta quên”

Tôi thì dùng câu “Hoa Kỳ là một tân quốc”.

Việt Nam Tự Điển của Khai Trí Tiến Đức trái lại, viết /i/ đi theo các phụ âm “h, k, l, m, q, t”. 

 

Theo tôi nhận định thì cả 2 cuốn từ điển đều nói đúng.

Thật vậy, ta vẫn viết: hi sinh hoặc hy sinh, quỉ sứ hoặc quỷ sứ, tỉ lệ hoặc tỷ lệ, ti chức hoặc ty chức, ủy mỵ hoặc ủy mị…. Do đó phải tổng hợp, dung hòa cho trường hợp hklmqt.

 

Có hai  minh họa lớn, thời trước và sau 1931, năm ra đời của 2 cuốn từ điển trên:

Trần Trọng Kim trong ”Việt Nam Sử Lược” (1920) viết: "nhà Lý", "Đại Việt sử ký", "nước Xích Quỉ", "học sĩ", "Mị nương"…

Các tác phẩm của Tự Lực Văn Đoàn (1932-1945) thì viết: "lý tưởng", "hy sinh", "ký thác", tri kỷ", "biệt ly", "mộng mị"... (Khái Hưng "Hốn Bướm Mơ Tiên").

Đó là thói quen đã được chấp nhận trong dân gian cũng như trong văn chương tiếng Việt.

Theo phong tục, tập quán, có lúc mặc áo ngắn là được, và mặc áo dài, trang trọng lúc cần.

 

 

Dầu sao, tiếng Việt đồng âm, dị nghĩa nên viết xuống khác nhau là một điều tốt.

Tiếng  Anh không viết /i/cuối từ: my, fly, why… song cũng có: bikini, ski, stimuli (stimulus)…

Tiếng  Pháp không viết /y/cuối từ: ami (bạn), lundi (ngày thứ 2) song cũng có : paddy (thóc), jury, vichy, whisky…

Có thể đó là cái đẹp trong chính tả, sự phong phú và đa dạng.

Tiếng Trung thì mỗi đồng âm có một chính tả riêng. Đọc là ‘lì’ song viết ra nhiều cách.

 

       b)Nước Ngoài.

Một chính tả hoàn hảo là bám sát phát âm. Nhiều nước như  Ý, Tây Ban Nha gần được vậy.

Tiếng Anh là một ngôn ngữ có chính tả phức tạp và bất quy tắc. Từ điển phải ghi cách đọc.

Vì khó nên tại Mỹ, Canada và nhiều nước học tiếng Anh, kể cả ở Việt Nam, thường tổ chức các kỳ thi “đánh vần” (spelling bee) lên đến cấp quốc gia cho các học sinh độ tuổi từ 8 đến 15.

 

Và thế kỷ 18 đã có phong trào đòi cải cách tiếng Anh và tiếng Pháp sao cho hợp lý, cách viết đúng với cách phát âm, nhưng đều thất bại.

Tháng 10-1989 thủ tướng Pháp Michel Rocard chỉ định một Thượng Hội Đồng Pháp Ngữ để chuẩn hóa nhiều điểm trong chính tả tiếng Pháp.

Đặc biệt tất cả dấu mũ  /^/ trên các nguyên âm /u/ và /i/ đều gạch bỏ trừ phi là cần thiết cho sự phân biệt. Ví dụ: coût, abîme , sûr. (2)

Hàn lâm viện Pháp nhất trí chấp thuận các sửa đổi này và phán quyết như sau: “Chính tả hiện tại vẫn được thông dụng, và các khuyến nghị của Thượng Hội Đồng Pháp Ngữ chỉ được kích hoạt với các “từ” có thể viết cách khác mà không bị xem là viết sai hoặc là lỗi.”

Tuy vậy hiện nay người Pháp vẫn viết coût, abîme như cũ theo thói quen, ít khi viết cout, abime theo cách mới gạch bỏ dấu mũ trên /u/ và /i/. (2)

 

Tiếng Pháp có các từ  viết cách nào cũng được: dîner hoặc diner, flûte hoặc flute.

Tiếng Anh thì viết rôle hay role, ameba  hay amoeba, dísc hay dísk ... đều được.

 

Năm 1996 Hội Đồng Chính Tả Đức có cố gắng đơn giản hóa chính tả tiếng Đức, do đó dễ học hơn mà không cần thay đổi nhiều các quy tắc đã quen thuộc .

Các cải cách chính tả trở nên bắt buộc tại trường học và công sở.

Tuy nhiên có một chiến dịch chống đối và sự tranh tụng được đưa lên Tòa Án Hiến Pháp Liên Bang Đức.

Năm 1998 Tòa Án phán quyết do không có điều luật nào cai quản chính tả nên ở ngoài học đường, mọi người có thể viết chính tả theo ý mình thích.

Tháng 3/2006 Hội Đồng Chính Tả Đức nhất trí rút bỏ các thay đổi gây tranh luận nhất về cải cách.

Nhiều quốc gia cố cải cách chính tả của mình nhiều ít, song cũng không mấy thành công.

 

------

 

III) KẾT.

Ở nước ta chuyện cải cách chính tả được đem bàn thảo trước đó năm ba lần song bất thành và sau cùng quyết định của bộ GD năm 1984 đã trên 30 năm qua thì cho kết quả vẫn giới hạn.

Tôi thì nghĩ quyết định ấy về /i,y/ không thật là cần thiết.

 

“Chữ “y” còn một chút này, Chẳng cầm cho vững lại giày cho tan ! “

 

Qui định hành chánh của Bộ gạt bỏ chữ /y/ viết ở cuối từ, ở âm tiết mở, không thể áp đặt trong cộng đồng và sự kiện ở mỗi môi trường chính tả viết mỗi khác, gây lẫn lộn, làm rối rắm thêm vấn đề, từ khi có qui định.

 

Nói cải cách để hợp lý thì lại cần viết /tăi thay tay/, /quấc thay quốc/, /coai thế quai/ v.v…

Thật sự không có nhu cầu cải cách hoặc cách mạng chính tả mà điều có thể làm là những điều chỉnh chính xác,  giới hạn, tôn trọng lịch sử cũng như bản chất của ngôn ngữ , trong quá  khứ và trong tương lai của ngôn ngữ.. .khiến sự sử dụng  trở nên vững chắc, thoải mái.

 

Song thống nhất chính tả là cần thiết. Ý thức viết đúng chính tả là ý thức văn hóa. (3)

Ở các nước Anh, Pháp, Đức…trên các ấn phẩm luôn  hoàn hảo về chính tả. Trên máy vi tính có chế độ kiểm tra chính tả và văn phạm.

Một từ  có 2 cách viết là chuyện có thể xẩy, điều phải làm là chúng ta thống nhất trước.

Thói quen, truyền thống, thẩm mỹ, ngữ nghĩa, là những yếu tố quan trọng.

 

Chính tả đã thành hình, hợp lý hay không thì để nó tự sửa mà không cần đến cào ngang định hướng.

Ngạn ngữ có câu: “Chớ dời một vạch mốc đá xây cũ do tiền nhân dựng lên”

(Do not move an ancient boundary stone set up by your forefathers). 

 

Lê Bá Vận

 

Chú Thích:

 

(1) Những âm tiết được kết thúc bằng cách giữ nguyên âm sắc của nguyên âm ở đỉnh âm tiết thì được gọi là âm tiết mở (cụ thể: /i,y/ đứng một mình hoặc liền sau phụ âm).

Cả hai, i và y, đều có chức năng này, ngang nhau.

 

(2)Tiếng Pháp: coût=phí tổn, abîme=vực sâu, sûr=chắc chắn, sur=ở  trên.

-Hồi học lớp 3 tiểu học, tôi nhớ mãi thầy giáo dạy 2 chữ đồng âm, tâche=nhiệm vụ và tache=vết. Để phân biệt, thầy bảo làm nhiệm vụ thì phải có mũ đội, còn có vết thì phải tẩy đi.

-Các cải cách có điểm bị phản đối dữ dội: “To simplify, is to become poorer. A language is rich and beautiful precisely because it is complex.” (Đơn giản hóa, là trở thành nghèo hơn. Một ngôn ngữ giàu và đẹp chính nhờ nó phức tạp.”)

 

(3) LBV “Bàn Về Chính Tả Bản Di Chúc Hồ Chí Minh”.

Ý kiến bạn đọc
16 Tháng Mười 201611:12 SA
Khách
ĐHYK Hà Nội tuyển sinh 2016 thì viết: “Bác sĩ, bác sỹ, quy trình, quy định, đăng ký nhập học, ký túc xá, vật lý, hóa học, hy vọng đủ chỉ tiêu…” không để ý đến qui định của bộ GD năm 1984
16 Tháng Mười 20161:42 SA
Khách
Trường ĐHYD Huế viết /i,y/:
Lễ Tốt Nghiệp Và Trao Bằng BÁC SỸ Y KHOA, BÁC SỸ RĂNG HÀM MẶT.
HỆ CHÍNH QUY. NĂM HỌC 2014-2015. Huế…
(SỸ, QUY được viết tận cùng với /y/)
Image result for images for lễ trao văn bằng bác sĩ, huế
https://encrypted-tbn2.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSoE2ifJcdJgwwnUqGzfSdG5lRMJG6rBo2AYMIkiUD2N-CaA5oOYw
12 Tháng Mười 201610:38 CH
Khách
Hồ Chí Minh trong bản Di Chúc (1965-1969) cũng viết: "chống Mỹ, hy sinh, kỹ niệm..." theo lối cũ, duy Bác dùng dấu ngã mọi chữ. Nên học tập Bác?
Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
27 Tháng Mười Một 202010:03 CH(Xem: 86)
Tại Campuchia, gần đây quốc gia này đã phá dỡ căn cứ Hải quân Ream do Mỹ đầu tư xây dựng. Thay vào đó, một căn cứ hải quân khác, nằm dưới sự kiểm soát của Trung Quốc là Dara Sakor, có đường băng khổng lồ dài 3.400 mét hiện đang được xây dựng, có khả năng chứa nhiều máy bay quân sự Trung Quốc. Theo giới phân tích nhận định, các máy bay ném bom và máy bay chiến đấu của Trung Quốc cất cánh từ căn cứ Dara Sakor và hạ cánh tại các đường băng trên đảo Đá Chữ Thập hoặc đảo Phú Lâm (do Trung Quốc chiếm đóng trái phép) trên Biển Đông có thể "xé toạc" bầu trời và vùng đất bên dưới của Việt Nam.
26 Tháng Mười Một 20207:56 CH(Xem: 308)
Có cầu thì ắt có cung. Từ nền giáo dục phổ thông kiểu thả nổi như bao năm nay thì ắt những con người không có chữ mà muốn có bằng tràn lan. Chính vì vậy nó tạo nên một xã hội chuộng bằng cấp, một chính quyền chuộng bằng cấp và những thế hệ quan chức háo danh xuất hiện. Người dân thấp cổ bé họng thân cô thế cô đôi khi có bằng thật trên tay còn thất nghiệp chứ huống hồ chi bằng giả? Tuy nhiên bằng giả với quan chức thì rất có giá trị, họ cần bằng giả để đủ điều kiện được cơ cấu nên nhu cầu bằng giả trong giới quan chức là rất lớn. Chính nó tạo nên một thị trường bán bằng một cách có hệ thống và tinh vi như ngày nay.
25 Tháng Mười Một 20207:46 CH(Xem: 128)
Hôm nay trên tờ The South China Morning Post lại một lần nữa khẳng định rằng “Biden là phó tổng thống của Barack Obama khi Hoa Kỳ đưa ra tiền thân của thỏa thuận, Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương -TPP (nay là CPTPP), nền tảng của chiến lược “xoay trục sang châu Á” được thiết kế để kiềm chế Trung Quốc và duy trì ảnh hưởng của Mỹ trong khu vực”. Và thực tế thì ai cũng biết, năm 2016, Mỹ rút khỏi TPP để lại cái thở phào nhẹ nhõm cho Bắc Kinh. Giờ đây, thay vì lo Mỹ thao túng TPP cô lập Tàu thì giờ Tàu Cộng lại tính đường thay Mỹ làm chủ cuộc chơi ở sân chơi mà Mỹ bỏ lại này...
24 Tháng Mười Một 20208:20 CH(Xem: 156)
Và khi phân mệnh hay "cương thường" đã không còn thì xã hội sẽ rối loạn vì phân công và phân lợi không còn theo các quy định của "chính kỳ sở mệnh" khi các cộng sự viên lần lượt ra đi và trong nội các không dám phản đối những gì ông ta làm sai, nói bậy chỉ vì "lòng trung thành" (loyalty). Mà nếu ai đó phản đối thì sớm muộn cũng bị loại trừ như những người đã từng làm việc cho Trump và từng ra đi vì bị đuổi việc hoặc tự xin nghỉ bởi không thấy được khả năng lãnh đạo của Trump. Cuối cùng Trump có một nội các bù nhìn để phục vụ lợi ích của Trump.
24 Tháng Mười Một 20208:07 CH(Xem: 124)
Tất cả những câu hỏi bên trên phải do chính tự mình trả lời. Vừa đóng vai trò tự mình tìm giải pháp cho vấn đề và ngược lại đặt mình vào vị trí người bên ngoài để có suy nghĩ gì về thái độ, những suy nghĩ đã nằm trong tiềm thức của chính mình, do những kinh nghiệm bản thân đã hình thành trong tư duy thức của mình. Nếu chúng ta nhìn ra được vấn đề thì câu hỏi cho chính chúng ta là: chúng ta có sẵn sàng loại bỏ những tư duy hoàn toàn sai lầm để chấp nhận một tư duy mới hợp với nhân đạo (đường sống của con người), sẵn sàng đứng lên để sống thật, sống biết chứ không cúi đầu làm nô lệ cho chính những tư duy sai lầm của mình?
23 Tháng Mười Một 20208:46 CH(Xem: 263)
Đúng, họ có thể quen với việc bị tuyên truyền nhồi sọ hàng ngày hàng giờ với các chương trình thần thánh hóa lãnh tụ, họ đã từng yêu bác hồ hơn cha mẹ của mình, họ đã bị nhồi sọ tư tưởng bằng trò đánh lận giữa đảng phái và tổ quốc như ‘Yêu nước phải yêu chủ nghĩa xã hội’, và nền giáo dục XHCN chỉ là một nền giáo dục làm thui chột đầu óc con người, những người nào đã hoàn tất việc học trong nước dưới thời cộng sản thì họ chỉ biết tin theo những loại tuyên truyền xám, tuyên truyền một chiều cộng với tâm thức u mê, yêu Mỹ phải yêu tổng thống Trump (như yêu tổ quốc phải yêu đảng csVN) đã biến họ thành một đám người cuồng vọng ...
23 Tháng Mười Một 20208:46 CH(Xem: 140)
Một vài trận đánh của chiến tranh thương mại hay những lần xuất chiêu trong cuộc chiến tranh công nghệ của tổng thống Trump vẫn chưa nói lên điều gì. Cuộc chiến Mỹ - Tàu là cả quá trình lâu dài, chiến thắng chung cuộc giành có kẻ nào biết đấm vào tử huyệt phía kia chứ không phải đánh tới tấp mà đã thắng. Trong cuộc đối đầu với Trump, Tập yếu thế hơn thật, nhưng nói Tập thua thì e là quá sớm. Thua mặt trận này, Tàu bày mặt trận khác, Tàu không dễ thua và cũng không dễ sụp như nhiều người tưởng.
22 Tháng Mười Một 20208:42 CH(Xem: 325)
Thật đau buồn, thất vọng để nhận ra rằng sự gian manh, lẽo lự, trơ trẽn, mất nhân cách, tự trọng của Donald Trump, Rudy Giuliani, một số TNS, dân biểu, đảng viên đảng Cộng Hòa lại ảnh hưởng, tác hại đến trí thức Việt Nam ghê gớm, nặng nề như vậy. Với tâm thức nô lệ, trông chờ ngoại bang, tôn sùng lãnh tụ, họ hăng hái, hào hứng, hăm hở, hân hoan, học hỏi những hành động, phát ngôn của Trump, nhai lại những câu chuyện bịa đặt, những vu khống hàm hồ, những thuyết âm mưu phát xuất từ Đại Kỷ Nguyên, Epoch Times, Breitbart...bất chấp sự thật diễn ra hàng ngày được truyền thông dòng chính đưa tin, có thể kiểm chứng được.
20 Tháng Mười Một 202010:33 CH(Xem: 435)
Nếu cái lợi của Tàu mà ta không tận dụng được thì ắt, Tàu nó sẽ tận dụng ta làm lợi cho nó. Khi đó, lao động Tàu sẽ nhập khẩu vào Việt Nam tạo nên mối lo người Tàu sẽ lập nên những khu định cư trên lãnh thổ Việt Nam ở tương lai. Hoạc biết đâu khi đó Mỹ ra ra thêm đòn trừng phạt lên hàng hóa Việt Nam vì cái tội “cho Tàu mượn đường sang Mỹ”. Rồi ô nhiễm môi trường vv… Nói thật, tốc độ nguồn đầu tư FDI từ Trung Cộng vào Việt Nam một cách bất thường làm cho người Việt lo nhiều hơn mừng.
20 Tháng Mười Một 202010:21 CH(Xem: 190)
Không biết trong vấn đề này người Ấn họ tự tính toán cho bài toán riêng mà rút khỏi RCEP hay họ rút kinh nghiệm từ Việt Nam? Không biết, chỉ biết người Ấn họ làm thế là sáng suốt. Bởi đơn giản không thể để 1,37 tỷ dân Ấn làm thị trường tiêu thụ béo bở cho Tàu, điều đó chẳng khác nào vỗ béo kẻ thù. Hơn nữa, với việc làm này họ sẽ bảo vệ được nền sản xuất của họ. Sân chơi còn nhiều, còn đó Mỹ và EU đó, Ấn có nhiều đường lựa chọn cho sân chơi khác. Họ từ chối RCEP cho thấy họ sáng suốt, bởi đơn giản họ có đối lập và một xã hội dân sự tốt. Chính lực lượng này là đối trọng để ngăn chặn đường lối sai lầm của đảng cầm quyền..
01 Tháng Mười Hai 2020
Theo tờ Nikkei Asia dẫn lời Nathan Bush của công ty luật DLA Piper ở Singapore, thì ông này đánh giá rằng “với việc Trung Quốc hiện ngang hàng với Mỹ về các công cụ trừng phạt”. Có lẽ câu nhận xét này với nhiều người thì không thỏa đáng, bởi người ta nghĩ Mỹ luôn nắm những công cụ trừng phạt vượt trội. Trong lĩnh vực công nghệ, chip cho các đại gia công nghệ Tàu lại nằm trong tay người Mỹ, nhưng ngược lại nguyên liệu thô dùng để sản xuất chip lại nằm trong tay người Tàu. Thật sự cũng không biết được ai trội hơn ai trong vấn đề trừng phạt lẫn nhàu này? Không thể nào mà ước lượng chính xác được.
01 Tháng Mười Hai 2020
Khi có tranh chấp thì người ta thường lôi tôn giáo, hiến pháp ra để dẫn chứng sự hợp lý của mình. Nhưng họ quên đi tôn giáo chỉ là sản phẩm của loài người và thượng đế vẫn chỉ là vô hình. Còn hiến pháp là nền tảng của sinh hoạt dân chủ để duy trì quốc gia dưới một chính quyền mà hiến pháp quy định. Nếu bạn cho rằng tự do ngôn luận để nhục mạ, đe dọa người khác (nói thôi mà, chứ chưa làm?) và có quyền mang súng ra đường thì mục đích là gì? Phải chăng bạn đang phá nát cái hiến pháp và quốc gia mà bạn tưởng rằng bạn đang bảo vệ nó.
01 Tháng Mười Hai 2020
Người ngoại quốc chắc chắn sẽ rất ngạc nhiên khi biết được rằng năm 2016, khi cựu tổng thống Barack Obama qua thăm Việt Nam, hàng chục ngàn người đã thức ở Hà Nội đến 12 giờ khuya để chào đón đoàn motorcade của ông chạy qua đường phố, hàng trăm ngàn người đã bịt kín các con đường ở Sài Gòn để được nhìn thấy ông, nghe ông nói, nhìn ông ăn bún...Để rồi hơn 4 năm sau ông trở thành một kẻ tội phạm dưới mắt họ, bị chửi bới, vu khống, nhục mạ bằng những lời lẽ tục tĩu, vô văn hóa, những hình ảnh lắp ráp dơ bẩn...chỉ nhắm để tôn vinh một thần tượng mới họ tìm thấy trong mấy năm qua– Donald Trump.
01 Tháng Mười Hai 2020
Có người khẳng định rằng chỉ có cơ quan bầu cử mới có quyền tuyên bố ai thắng cử chứ không phải cơ quan truyền thông. Sự khẳng định này là đúng nhưng lại sai ở chỗ là cơ quan truyền thông dựa vào số phiếu đã đếm với sự tính toán bằng toán học để tuyên bố ai thắng cử dù phiếu vẫn chưa đếm xong và phần trăm đúng rất cao, kể cả cuộc bầu cử năm 2020. Người Việt ủng hộ Trump tìm đủ mọi lý do để tin rằng Trump sẽ thắng cuộc bầu cử dù rằng họ không dựa vào một sự thật nào...
30 Tháng Mười Một 2020
"Xấu, độc", theo cách mô tả của Bộ trưởng Hùng thì thì có thể hiểu rằng, đó là những kênh luôn luôn phản biện và đối lập với tư tưởng chính trị nhà nước. Bằng cách gọi tên cũng mơ hồ giống như luật an ninh mạng, Công văn của Bộ Thông tin và Truyền thông kết hợp với công an chuyển cho Google gọi chung đó là những trang nhảm nhí, trái văn hóa thuần phong mỹ tục, vi phạm luật pháp... nhưng cũng cùng thời gian như vậy, các kênh youtube mới được dựng nên đầy những ngôn luận công kích cá nhân, bới móc đời tư chụp mũ... từ các giọng đọc miền Bắc nặc danh, lẫn các Việt kiều hiện rõ mặt, lại vẫn tồn tại một cách hiển nhiên...
30 Tháng Mười Một 2020
Một khó khăn khác sẽ là thói quen của Trump, mắc phải khi ông còn kinh doanh bất động sản, là xé bỏ tài liệu. Ít nhất về lý thuyết, điều này là trái luật. Trong một thời gian, Politico đưa tin, Solomon Larty và Reginald Young Jr., hai quan chức quản lý hồ sơ sự nghiệp của Nhà Trắng, đã thu thập giấy tờ từ Phòng Bầu dục và dinh thự của tổng thống theo đúng nghĩa đen và dùng băng keo dán các tài liệu đã xé lại với nhau. Nhưng vào mùa xuân năm 2018, họ đột ngột bị sa thải và bị các nhân viên mật vụ áp giải ra khỏi khuôn viên Nhà Trắng. Chúng tôi không biết liệu sau đó có ai tiếp tục việc dùng băng keo dán hay không.
30 Tháng Mười Một 2020
Vào 11/2016, chỉ hai tuần sau khi đắc cử, Trump tuyên bố sẽ rút khỏi TPP. 11 nước còn lại sửa đổi hiệp định thành CPTPP và ký kết lại; Hoa kỳ đứng bên ngoài. Chính phủ Trump khởi xướng cuộc chiến thương mại với đòn bẩy thuế quan đã mang về nhiều thiệt thòi cho Mỹ và chẳng tạo được áp lực gì đáng kể với Trung+. Và giờ đây với sự kết thúc của chính phủ Trump, không rõ nó sẽ kết thúc những dở dang như thế nào. Tháng 11/2020, Trung+ và 14 nước khác trong vùng ký kết Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) do Trung+ khởi xướng; một lần nữa bỏ lại Hoa Kỳ đứng bên ngoài.
29 Tháng Mười Một 2020
Đấy! Chỉ mới có dự án “Vành đai, con đường” mà giờ đây hiện lên một điều là, nó chính là nơi trú ẩn cho các doanh nghiệp Tàu bị các đòn tấn công của Mỹ. Rồi đây RCEP được định hình và đi vào hoạt động trong một thập niên nữa thì Tàu có thêm nơi trú ẩn thứ nhì. Nếu đàm phán vào CPTPP thành công thì Tàu có nơi trú ẩn thứ ba. Lúc đó Mỹ đánh Tàu được không? E là không sứt mẻ đến cái vảy của Tàu Cộng chứ đừng nói đến đánh cho nó sụp. Đấy là những gì mà người Mỹ và người Nhật đã nhìn nhận về nguy cơ Tàu Cộng. Họ xem Tàu là đối thủ khó chơi thật sự.
28 Tháng Mười Một 2020
Nước Mỹ vĩ đại không phải vì đồng dollars Mỹ đã chinh phuc cả thế giới. Nước Mỹ vĩ đại vì máu của người Mỹ đã đổ ra cứu thế giới khỏi họa phát xít, cứu loài người khỏi họa cộng sản. Cũng vì lẽ đó, ngày nay quân đội Mỹ đang có mặt ở châu Âu, đang có mặt ở Hàn Quốc. Cũng vì lẽ đó, trong hòa bình, nhiều đàn ông Mỹ vẫn phải sống xa nhà, xa vợ con, quanh năm sống trong trại lính. Vô chính trị, Trump đã đòi châu Âu, đòi Hàn Quốc phải trả tiền cho sự có mặt của lính Mỹ để Trump mang tiền đó về Mỹ làm kinh tế. Trump đã biến người lính Mỹ làm sứ mệnh cao cả bảo vệ hòa bình thế giới thành tên lính đánh thuê. Trump đã bán máu lính Mỹ...
27 Tháng Mười Một 2020
Bất chấp tin tức của các hãng truyền thông giòng chính (mainstream) lớn như CNN, NYT, WP, MSNBC, WSJ, Reuter, Politico…- những tin tức có thể kiểm chứng được - sau khi thuyết âm mưu về mấy trăm ngàn chết đi bầu ở Pennsylvania, các máy chủ đếm phiếu gian lậncủa Dominion, Scylt bị tịch thu ở Frankfurt không còn ăn khách, bầy cà cuống này đồng loạt vỗ cánh thay đổi giai điệu lên đồng, đại loại như Tối Cao Pháp Viện chưa có phán quyết thì hãy đợi đấy, ngày 08.12.2020 mới biết chắc ai là tổng thống, bang Pennsylvania đã rút lại phán quyết Biden thắng cử, nhân chứng của luật sư Rudy Giuliani đã khai trước tòa có...