Chuyện i ngắn y dài – quy định & cải cách

11 Tháng Mười 20166:45 CH(Xem: 5907)

                               CHUYỆN I NGẮN Y DÀI – QUY ĐỊNH & CẢI CÁCH

            
pet-1

 “Chữ “y” còn một chút này,
 Chẳng cầm cho vững lại giày cho ta !”  (Tập Kiều 3161, 3162)

 

Lê Bá Vận


 Chuyện ‘i và y’ trong thiên hạ:

-Anh văn: “die” chết và “dye” nhuộm, phát âm giống nhau: “đai”.

-Pháp văn: “lire” đọc và “lyre” cây đàn ‘lia’, phát âm tương tự: “lia”.

Cũng tiếng Pháp: “Lion” sư tử nhưng “Lyon” tên thành phố đọc giống nhau: “li-ông

(Cung Trầm Tưởng: “Ga Lyon đèn vàng. Tuyết rơi buồn mênh mang…”)

Cũng như:

-Hoa văn: 立栗厉例荔历沥利力痢,“lập, lật, lệ, lệ, lệ, lịch, lịch, lợi, lực, lỵ” đều đọc là: “.

Chúng ta hãy suy gẫm điều này :

-Việt văn nên chăng như thiên hạ: “lí (nhí )” và “lý (do)”; ‘lí’và ‘lý’ đọc giống, viết khác?

 

------

 

Trong tiếng Việt hai nguyên âm /i/ và /y/ là đồng âm nên chính tả dễ lẫn lộn.

Dù vậy, chúng ta kẻ viết  ‘hi sinh‘, người viết ‘hy sinh’, song chẳng ai viết ‘hi synh’.

Đã có rất nhiều bài viết về cách sử dụng /i,y/, lắm khi dài, cặn kẽ.

Tôi nghĩ ta có thể trình bày vấn đề ngắn gọn, dưới một góc độ thực dụng.

 

I) CHÍNH TẢ ”I VÀ Y”.

Tiếng Việt đơn âm nên mỗi âm tiết (syllable) là một từ (word).

Có 3 cách chọn viết /i,y/, tùy thuộc nguyên âm /i,y/: 1)đứng đầu, 2) giữa, 3) cuối âm tiết.

Nếu vị trí là ở cuối thì phân biệt âm tiết đó có một hay nhiều nguyên âm .

 

       1)Nguyên âm /i,y/ đứng đầu âm tiết:

Viết /y/ nếu là tiếng Hán Việt.

Vd: “ý, yên, yết , yếu”, và “ ì, im, in, ít, ỉu”.

 Ngoại lệ: “yểng” = một loại chim.

 

       2)Nguyên âm /i,y/ đứng giữa âm tiết:

Viết /y/ nếu giữa âm tiết có /u/; (phát âm /u/ chụm môi nhiều)

Vd: “ khuya, tuyết, xuyên, khuỷu”, và “xiếc, kiện, niêu, xíu, minh”.

 

       3)Nguyên âm /i,y/ đứng cuối âm tiết.

                                

              3.1) Kết thành tổ hợp nguyên âm:

Chính tả đơn giản do tổ hợp không đồng âm.

-Với /â/ viết /ây/ vd: mây, giấy, khuây (lý do: âm /ây/ đọc ngắn).

-Với /a,u/ viết: “ái/ áy, tai/tay, xoài/xoay, quai/quay, thúi/thúy”, theo phát âm.

Khó nhầm lẫn --> /tai/ đọc chậm, kéo dài, /tay, tây/ đọc nhanh, ngắn…

Hệ luận: mọi trường hợp khác còn lại thì viết /i/, (cụ thể là sau o,ô,ơ,ư vd: tôi gửi lời nói).

 

              3.2)Là nguyên âm đơn độc, sau phụ âm:

Chính tả theo tập quán truyền thống.

Nên viết Nam Kỳ Khởi Nghĩa hay Nam Kì Khởi Nghĩa,  Nhà Lý hay Nhà Lí ?

Cách viết thống nhất có thể như sau:

 

Viết /i/ hoặc /y/ là tương đương sau các phụ âm “h k l m q t” của các từ Hán-Việt.

Hi vọng=hy vọng, nga mi=nga my, qui tắc=quy tắc, tị nạn=tỵ nạn...

(Nhận xét: thường viết /y/ sau /k,l/: kỳ, kỷ, kỹ, ký, kỵ…ly, lý, lỵ  và sau từ thông dụng ‘Mỹ’)

 

Hệ luận: viết /i/ mọi trường hợp khác: từ Hán Việt ngoài “hklmqt” và từ nôm.

Vd: bí mật, chí khí, di trú, tăng ni, lễ nghi, ấu nhi, phi cơ, sân si, thi hành, vị trí, xí nghiệp…

và tiếng nôm: bầu bí, chị em, cô dì, đi về, ghi chép, hí hoáy, khỉ vượn, lí nhí, bật mí, nghỉ ngơi, nỉ non, phì phèo, quì lạy, rù rì, buôn sỉ, tỉ tê… song đặc biệt: ’cái ly’.

 

II)CÁC QUI ĐỊNH CẢI CÁCH .

 

     a)Trong Nước.

Trường hợp /i,y/ đứng sau một phụ âm ở cuối âm tiết là nguồn gốc gây tranh cãi từ lâu.

Để chuẩn hóa chính tả, một quyết định của bộ Giáo Dục năm 1984 dùng nguyên âm /i/ thay thế nguyên âm/y/, đặc biệt là nguyên âm [i] trong các âm tiết mở  theo quy định là phải viết i ngắn: kĩ (thuật), lí (thuyết), mĩ (thuật), hi (vọng), (nghệ) sĩ…  (1)

Các nỗ lực đó chỉ có hiệu quả giới hạn. Hiện tại cách dùng nguyên âm /i/ tràn lan chỉ được thấy trong các sách giáo khoa và các công bố khoa học.

Dân chúng phần đông, báo chí và ở hải ngoại tiếp tục dùng cách viết cũ, quen thuộc.

Các loại từ điển do Viện Ngôn Ngữ Học biên soạn sau này cũng dùng lối viết cũ : xử lý, kỹ sư…

 

Cách viết cũ quen thuộc đã là phổ biến vào những năm đầu thế kỷ thứ XX và thời đó có hai quyển từ điển cùng in năm 1931 mà lại theo hai nguyên tắc chính tả khác nhau:

Hán Vịêt Từ Điển do Đào Duy Anh soạn và Việt Nam Tự Điển của Khai Trí Tiến Đức.

Uy tín của hai bộ từ điển đã kéo theo sự phân hóa về chính tả sau đó. 

 

Theo Hán Việt Từ Điển của Đào Duy Anh thì sau các phụ âm h, k, l, m, q, t phải viết nguyên âm /y/nếu đó là tiếng Hán- Việt.

Vd: ly biệt và li ti, Mỹ quốc và mí mắt, Nam kỳ và kì cọ, quý vị và quì lạy.

Để dễ nhớ “hklmqt”, từ lâu người ta dùng câu “học mau lên kẻo ta quên”

Tôi thì dùng câu “Hoa Kỳ là một tân quốc”.

Việt Nam Tự Điển của Khai Trí Tiến Đức trái lại, viết /i/ đi theo các phụ âm “h, k, l, m, q, t”. 

 

Theo tôi nhận định thì cả 2 cuốn từ điển đều nói đúng.

Thật vậy, ta vẫn viết: hi sinh hoặc hy sinh, quỉ sứ hoặc quỷ sứ, tỉ lệ hoặc tỷ lệ, ti chức hoặc ty chức, ủy mỵ hoặc ủy mị…. Do đó phải tổng hợp, dung hòa cho trường hợp hklmqt.

 

Có hai  minh họa lớn, thời trước và sau 1931, năm ra đời của 2 cuốn từ điển trên:

Trần Trọng Kim trong ”Việt Nam Sử Lược” (1920) viết: "nhà Lý", "Đại Việt sử ký", "nước Xích Quỉ", "học sĩ", "Mị nương"…

Các tác phẩm của Tự Lực Văn Đoàn (1932-1945) thì viết: "lý tưởng", "hy sinh", "ký thác", tri kỷ", "biệt ly", "mộng mị"... (Khái Hưng "Hốn Bướm Mơ Tiên").

Đó là thói quen đã được chấp nhận trong dân gian cũng như trong văn chương tiếng Việt.

Theo phong tục, tập quán, có lúc mặc áo ngắn là được, và mặc áo dài, trang trọng lúc cần.

 

 

Dầu sao, tiếng Việt đồng âm, dị nghĩa nên viết xuống khác nhau là một điều tốt.

Tiếng  Anh không viết /i/cuối từ: my, fly, why… song cũng có: bikini, ski, stimuli (stimulus)…

Tiếng  Pháp không viết /y/cuối từ: ami (bạn), lundi (ngày thứ 2) song cũng có : paddy (thóc), jury, vichy, whisky…

Có thể đó là cái đẹp trong chính tả, sự phong phú và đa dạng.

Tiếng Trung thì mỗi đồng âm có một chính tả riêng. Đọc là ‘lì’ song viết ra nhiều cách.

 

       b)Nước Ngoài.

Một chính tả hoàn hảo là bám sát phát âm. Nhiều nước như  Ý, Tây Ban Nha gần được vậy.

Tiếng Anh là một ngôn ngữ có chính tả phức tạp và bất quy tắc. Từ điển phải ghi cách đọc.

Vì khó nên tại Mỹ, Canada và nhiều nước học tiếng Anh, kể cả ở Việt Nam, thường tổ chức các kỳ thi “đánh vần” (spelling bee) lên đến cấp quốc gia cho các học sinh độ tuổi từ 8 đến 15.

 

Và thế kỷ 18 đã có phong trào đòi cải cách tiếng Anh và tiếng Pháp sao cho hợp lý, cách viết đúng với cách phát âm, nhưng đều thất bại.

Tháng 10-1989 thủ tướng Pháp Michel Rocard chỉ định một Thượng Hội Đồng Pháp Ngữ để chuẩn hóa nhiều điểm trong chính tả tiếng Pháp.

Đặc biệt tất cả dấu mũ  /^/ trên các nguyên âm /u/ và /i/ đều gạch bỏ trừ phi là cần thiết cho sự phân biệt. Ví dụ: coût, abîme , sûr. (2)

Hàn lâm viện Pháp nhất trí chấp thuận các sửa đổi này và phán quyết như sau: “Chính tả hiện tại vẫn được thông dụng, và các khuyến nghị của Thượng Hội Đồng Pháp Ngữ chỉ được kích hoạt với các “từ” có thể viết cách khác mà không bị xem là viết sai hoặc là lỗi.”

Tuy vậy hiện nay người Pháp vẫn viết coût, abîme như cũ theo thói quen, ít khi viết cout, abime theo cách mới gạch bỏ dấu mũ trên /u/ và /i/. (2)

 

Tiếng Pháp có các từ  viết cách nào cũng được: dîner hoặc diner, flûte hoặc flute.

Tiếng Anh thì viết rôle hay role, ameba  hay amoeba, dísc hay dísk ... đều được.

 

Năm 1996 Hội Đồng Chính Tả Đức có cố gắng đơn giản hóa chính tả tiếng Đức, do đó dễ học hơn mà không cần thay đổi nhiều các quy tắc đã quen thuộc .

Các cải cách chính tả trở nên bắt buộc tại trường học và công sở.

Tuy nhiên có một chiến dịch chống đối và sự tranh tụng được đưa lên Tòa Án Hiến Pháp Liên Bang Đức.

Năm 1998 Tòa Án phán quyết do không có điều luật nào cai quản chính tả nên ở ngoài học đường, mọi người có thể viết chính tả theo ý mình thích.

Tháng 3/2006 Hội Đồng Chính Tả Đức nhất trí rút bỏ các thay đổi gây tranh luận nhất về cải cách.

Nhiều quốc gia cố cải cách chính tả của mình nhiều ít, song cũng không mấy thành công.

 

------

 

III) KẾT.

Ở nước ta chuyện cải cách chính tả được đem bàn thảo trước đó năm ba lần song bất thành và sau cùng quyết định của bộ GD năm 1984 đã trên 30 năm qua thì cho kết quả vẫn giới hạn.

Tôi thì nghĩ quyết định ấy về /i,y/ không thật là cần thiết.

 

“Chữ “y” còn một chút này, Chẳng cầm cho vững lại giày cho tan ! “

 

Qui định hành chánh của Bộ gạt bỏ chữ /y/ viết ở cuối từ, ở âm tiết mở, không thể áp đặt trong cộng đồng và sự kiện ở mỗi môi trường chính tả viết mỗi khác, gây lẫn lộn, làm rối rắm thêm vấn đề, từ khi có qui định.

 

Nói cải cách để hợp lý thì lại cần viết /tăi thay tay/, /quấc thay quốc/, /coai thế quai/ v.v…

Thật sự không có nhu cầu cải cách hoặc cách mạng chính tả mà điều có thể làm là những điều chỉnh chính xác,  giới hạn, tôn trọng lịch sử cũng như bản chất của ngôn ngữ , trong quá  khứ và trong tương lai của ngôn ngữ.. .khiến sự sử dụng  trở nên vững chắc, thoải mái.

 

Song thống nhất chính tả là cần thiết. Ý thức viết đúng chính tả là ý thức văn hóa. (3)

Ở các nước Anh, Pháp, Đức…trên các ấn phẩm luôn  hoàn hảo về chính tả. Trên máy vi tính có chế độ kiểm tra chính tả và văn phạm.

Một từ  có 2 cách viết là chuyện có thể xẩy, điều phải làm là chúng ta thống nhất trước.

Thói quen, truyền thống, thẩm mỹ, ngữ nghĩa, là những yếu tố quan trọng.

 

Chính tả đã thành hình, hợp lý hay không thì để nó tự sửa mà không cần đến cào ngang định hướng.

Ngạn ngữ có câu: “Chớ dời một vạch mốc đá xây cũ do tiền nhân dựng lên”

(Do not move an ancient boundary stone set up by your forefathers). 

 

Lê Bá Vận

 

Chú Thích:

 

(1) Những âm tiết được kết thúc bằng cách giữ nguyên âm sắc của nguyên âm ở đỉnh âm tiết thì được gọi là âm tiết mở (cụ thể: /i,y/ đứng một mình hoặc liền sau phụ âm).

Cả hai, i và y, đều có chức năng này, ngang nhau.

 

(2)Tiếng Pháp: coût=phí tổn, abîme=vực sâu, sûr=chắc chắn, sur=ở  trên.

-Hồi học lớp 3 tiểu học, tôi nhớ mãi thầy giáo dạy 2 chữ đồng âm, tâche=nhiệm vụ và tache=vết. Để phân biệt, thầy bảo làm nhiệm vụ thì phải có mũ đội, còn có vết thì phải tẩy đi.

-Các cải cách có điểm bị phản đối dữ dội: “To simplify, is to become poorer. A language is rich and beautiful precisely because it is complex.” (Đơn giản hóa, là trở thành nghèo hơn. Một ngôn ngữ giàu và đẹp chính nhờ nó phức tạp.”)

 

(3) LBV “Bàn Về Chính Tả Bản Di Chúc Hồ Chí Minh”.

Ý kiến bạn đọc
16 Tháng Mười 201611:12 SA
Khách
ĐHYK Hà Nội tuyển sinh 2016 thì viết: “Bác sĩ, bác sỹ, quy trình, quy định, đăng ký nhập học, ký túc xá, vật lý, hóa học, hy vọng đủ chỉ tiêu…” không để ý đến qui định của bộ GD năm 1984
16 Tháng Mười 20161:42 SA
Khách
Trường ĐHYD Huế viết /i,y/:
Lễ Tốt Nghiệp Và Trao Bằng BÁC SỸ Y KHOA, BÁC SỸ RĂNG HÀM MẶT.
HỆ CHÍNH QUY. NĂM HỌC 2014-2015. Huế…
(SỸ, QUY được viết tận cùng với /y/)
Image result for images for lễ trao văn bằng bác sĩ, huế
https://encrypted-tbn2.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSoE2ifJcdJgwwnUqGzfSdG5lRMJG6rBo2AYMIkiUD2N-CaA5oOYw
12 Tháng Mười 201610:38 CH
Khách
Hồ Chí Minh trong bản Di Chúc (1965-1969) cũng viết: "chống Mỹ, hy sinh, kỹ niệm..." theo lối cũ, duy Bác dùng dấu ngã mọi chữ. Nên học tập Bác?
Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
15 Tháng Mười 202011:07 CH(Xem: 171)
Điều buồn cười là chúng ta sống dưới chế độ dân chủ. Đa số có ưu tiên hơn thiểu số. Chúng ta (CĐVN) là thiểu số nhưng thiên kiến chính trị khiến chúng ta quên đi những nhu cầu của dân Mỹ (đa số). Nếu một mai, Trung Cộng yếu thế nên chấp nhận điều kiện thương mại của Mỹ và Mỹ bỏ rơi VN, tuy vẫn giữ quyền đi lại trên biển Đông, thì CĐVN sẽ làm gì? Khóc? Chửi? Tiếp tục du lịch cho quên ngày tháng? Lắng nghe lý luận của hai bên thì mới thấy kiến thức chính trị của người Việt còn ấu trĩ lắm. Khi chính trị gia Mỹ gốc Việt còn nói nhảm thì thường dân Mỹ gốc Việt nói bậy có nghĩa lý gì? Chỉ buồn cho người Việt ngoài Mỹ hay trong nước...
15 Tháng Mười 202011:04 CH(Xem: 240)
Nhưng hỡi ôi, chưa bàn đến chuyện Trump đánh Trung Quốc thắng bại ra sao thì ngay trong chính cộng đồng người Việt tại Hoa Kỳ đã nổ ra xung đột gay gắt giữa hai phe “chống Trump” và “cuồng Trump”. Ta có thể nhận thấy phần lớn những người “cuồng Trump” là những bậc trưởng thượng đã từng sống hoặc chiến đấu trong chiến tranh Việt Nam. Họ tức tưởi khi phải rời bỏ quê hương sau 1975 đi tìm tự do vì không đội trời chung với chủ nghĩa Cộng Sản. Quá khứ tị nạn tang thương lâu ngày hình thành một vết sẹo với những cơn đau không bao giờ nguôi. Họ nhìn về quê hương bị cai trị bởi độc tài mong muốn một tương lai...
14 Tháng Mười 20209:27 CH(Xem: 317)
Khi nói đến cứu hộ người dân trong mùa nước lũ thì các nước dân chủ văn minh thường dùng máy bay trực thăng để tiếp tế lương thực hoặc giải cứu cho người dân, nhưng nhìn vào tấm ảnh chúng ta cũng nhìn thấy đoàn cứu hộ như thể đi dã ngoại hành quân, chẳng giống đi cứu hộ lũ lụt chút nào cả. Viết tới đây tôi chợt nhớ vào mùa hè năm trước, đoàn thanh niên Cộng sản HCM tại Xuân Nghi Hà Tĩnh đã gùi từng can nước 5 đến 10 lít để leo lên núi để dập lửa cháy rừng, trong khi đó hầu như các nước khác họ dùng xe cứu hỏa, hoặc máy bay chở nước dập lửa,
14 Tháng Mười 20209:22 CH(Xem: 130)
Tuy nhiên, một phần vì đại dịch, những thiếu sót của ông Trump cũng trở nên rõ nét hơn. Những vấn đề lâu dài bắt đầu trở nên tồi tệ hơn: cơ sở hạ tầng rệu rã và mạng lưới an sinh xã hội chắp vá. Tương tác bản lề giữa các doanh nghiệp vẫn yếu ớt. Đầu tư thì im ắng và các công ty mọc lên ít hơn trong khi những thương hiệu lớn lại tiếp tục lớn mạnh. Phong cách hỗn loạn của ông Trump, bao gồm việc làm nhục công khai các công ty và chê bai pháp luật, chính là một thứ thuế đánh vào sự phát triển. Sự cởi bỏ chế tài trở thành một đám lửa bừa bãi đốt cháy các quy định.Việc đối đầu Trung Quốc đã không dẫn đến sự nhượng bộ nào...
14 Tháng Mười 202012:13 SA(Xem: 279)
Chính phủ Mỹ nào, Dân Chủ hay Cộng Hòa sẽ lật đổ đảng csVN đem lại những giá trị của đất nước họ đến một quốc gia bên kia Thái Bình Dương? Mắc cái gì họ phải làm như vậy khi Chiến Tranh Lạnh đã chấm dứt, khối csQT đã sụp đổ và nhũng nước cs còn lại cũng đã bay màu, tuy còn treo bảng nhưng bên trong đã điều hành theo chủ nghĩa tư bản. Hơn nữa Việt Nam có ổn định thì sẽ đảm bảo được an ninh cho các doanh nghiệp của giới tư bản Mỹ hiện diện nơi đây hơn là một đất nước có chiến tranh, bạo loạn.
14 Tháng Mười 202012:12 SA(Xem: 249)
Mọi việc đang diễn ra bình thường bỗng trở nên nóng lên khi các quái nhân truyền thông xuất hiện, thời buổi @ chất lượng 4 K nhưng các nhà truyền thông này nghèo quá không có tiền sắm cho nên ai nấy đều dùng đoản kiếm Iphone cho rẻ, cho tiện dụng và phát sóng cho các fan của mình trực tiếp, dù hình ảnh post lên có tồi, thiệt đúng là thời buổi công nghệ có khác… Khởi đầu quái nhân có thanh âm nẫu nẫu chém gió trước: ‘kính thưa các bạn, tui là đảng ziên đảng có quà, dĩ nhiên tui phải ủng hộ đảng có quà, tuy nhiên tui là nhà truyền thông cho nên tui phải đưa tin cho quí zị…”
14 Tháng Mười 202012:10 SA(Xem: 400)
Trong khi người đàn ông bất hạnh quỳ gối giữa trời cầu xin cho người vợ thì trong căn nhà sang trọng, rộng lớn và đầy tiếng vỗ tay, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nói như đinh đóng cột: “trong bất cứ hoàn cảnh, điều kiện nào, lực lượng Công an nhân dân cũng phải kiên định nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp, toàn diện về mọi mặt đối với Công an nhân dân; mỗi đảng viên, cán bộ, chiến sỹ Công an phải thấm nhuần sâu sắc nhận thức còn Đảng là còn mình; tuyệt đối trung thành với Đảng, gắn bó mật thiết với nhân dân.” Rõ ràng thân là Thủ tướng nhưng ông Phúc không một chút gì lo đến số phận của nhân dân...
13 Tháng Mười 202012:01 SA(Xem: 141)
Trong thông điệp của mình, Đức Đạt Lai Lạt Ma nhắc đến Bồ đề tâm giữa thế giới hỗn loạn này, như một giải pháp. Tức khi biết vận dụng sự ủi an kẻ khác, thương yêu và san sẻ gánh nặng với con người, kính trọng những người tử tế… bản thân đã tìm thấy sự an lạc bằng cách tự mình đứng dậy, lớn hơn mọi nghịch cảnh hỗn mang đang diễn ra, gửi đi những sức mạnh tinh thần cho người khác và cộng hưởng trong thế giới sống của mình. Vì cuối cùng, sự thanh thản lớn nhất, không phải là khi chúng ta nhắm mắt có đủ nhung lụa và của cải thế gian chung quanh. Mà là trên đường đi vào thế giới khác, ít nhất ta cũng nhẹ lòng trong cuộc sống...
11 Tháng Mười 20209:06 CH(Xem: 251)
,... và chính phủ phải trả tiền cho các hoạt động đó. Nhưng không chỉ có thế. Những người đi tìm các hợp đồng từ chính phủ, tìm sự thiên vị của Trump, đã có một điểm đến trong bốn năm qua: các cơ sở kinh doanh của Trump, từ sân gôn, nhà hàng, khu nghỉ dưỡng. Những địa điểm như Mar-a-Lago, Doral, Trump Intl Hotel là những nơi họ tìm đến. Họ tổ chức sự kiện ở đó, mướn phòng ở đó, mua thẻ thành viên ở đó (giá thẻ là 250 nghìn đô la một năm tại Mar-a-Lago), và tìm cơ hội gặp Trump hoặc tay chân Trump ở đó...
10 Tháng Mười 202011:10 CH(Xem: 339)
Nếu là nền giáo dục khai phóng đúng nghĩa thì nó phải hướng đến hai mục đích sau: mục đích thứ nhất, nó tạo con người biết hướng đến lối sống có đạo đức; mục đích thứ nhì, nó tạo ra con người biết tự tìm đường đến với tri thức. Mà như ta biết con người là tế bào của xã hội, vì vậy nền giáo dục khai phóng nó chính là nguồn gốc tạo nên một xã hội có đạo đức và nền kinh tế dựa vào sức mạnh tri thức. Hầu hết, xã hội nào mà người dân sống có đạo đức thì nền kinh tế quốc gia ấy là nền kinh tế tri thức. Nhìn xã hội biết giáo dục, giáo dục khai phóng nó tạo ra một xã hội như thế.
20 Tháng Mười 2020
Trong đợt thiên tai, lũ lụt đang xảy ra ở miền Trung đã hơn 10 ngày, nhưng chưa thấy phía chính quyền trung ương cũng như các đại phương công bố ngân sách cứu trợ và triển khai công tác cứu trợ. Có lẽ các quan chức còn đang tính toán xem cứu trợ cho người dân bao nhiêu và họ có thể ăn bớt được bao nhiêu và chia chác nhau như thế nào? Người dân Việt Nam hiểu rõ bản chất và suy nghĩ của các quan chức chính quyền các địa phương mong có thiên tai, lũ lụt xảy ra để họ giải ngân tiền ngân sách, từ đó có cái để tham nhũng.
20 Tháng Mười 2020
Nhãn quan chính trị là không bao giờ đi van xin kẻ thù mua lúa mạch để giúp mình thắng cử. Nhãn quan chính trị là không bao giờ được phép ủng hộ các biện pháp đàn áp người hồi giáo Tân Cương, dù mình có ghét người Hồi mấy đi chăng nữa. Những điều này chính John Bolton, kẻ tâm phúc số một kể ra. Nếu Bolton nói láo thì đã bị Trump kêu tòa xử từ lâu rồi. Nhưng Trump không dám kiện cáo gì vì còn có mấy người tâm phúc nữa biết. Mà tâm phúc của Trump thì tháng sau lại có thể thành kẻ thù nên cho kẹo Trump cũng không dám kiện Bolton. Sớm muộn gì thì CIA cũng sẽ moi được biên bản các cuộc họp Trump-Xi. Trump biết...
19 Tháng Mười 2020
chính các bạn đã không dám phản kháng, chính các bạn đã thụ động, vô cảm với đồng loại chung quanh, cũng chính các bạn chọn cho mình giải pháp im lặng để đổi lấy sự an toàn, đó cũng chính là đảng csVN và bộ máy an ninh của nó mong muốn, để chúng tiếp tục cai trị dân tộc ngàn đời với câu khẩu hiệu ẩn ý: ‘đảng cộng sản Việt Nam quang vinh muôn năm’. Các bạn đừng nên trông chờ vào bất cứ một thế lực nào có thể giải phóng đất nước dùm cho bạn, các bạn cũng đừng mơ tưởng hão huyền về một chế độ đa đảng phái trong đó ‘tất nhiên có đảng cs ’ như mô hình các nước khác, bởi vì bản chất độc tài, độc ác của đảng csVN...
19 Tháng Mười 2020
Có thể hiểu tại sao Vatican chưa bao giờ đưa ra các tuyên bố ủng hộ hay phản đối ứng viên chính trị nào, đặc biệt trong các cuộc bầu cử tổng thống Hoa Kỳ. Hồi đầu tháng này, khi Ngoại Trưởng Mike Pompeo khi sang Rome và xin diện kiến đức Giáo Hoàng Francis đã bị ngài từ chối. Hồng Y Piero Parolin phát biểu rằng, "Pompeo thỉnh cầu nhưng Đức Giáo Hoàng đã nói rất rõ ràng là ngài không tiếp các chính khách khi gần đến các cuộc bầu cử". Cần nói thêm, không phải cộng đồng đức tin nào cũng đã truyền tải các hướng dẫn và thông điệp giáo hội đến các tín hữu của mình một cách rộng rãi và chính xác để các cử tri có...
18 Tháng Mười 2020
Thực chất hiện nay không có lâm tặc nào mà không bắt tay với quan chức. Con số 90% lâm tặc hợp pháp ấy là loại có giấy phép, còn lại 10% là không có giấy phép chứ không có nghĩa là họ không móc nối với quan chức chính quyền. Chẳng ai dại phá rừng mà không mua chuộc kiểm lâm, vậy nên trong 10% không có giấy phép ấy thì phần lớn là có ăn chia với kiểm lâm chứ họ chẳng thể khai thác một mình. Vậy nên, rừng bị phá, thiên tai ập đến thì trên 90% là bởi quan chức chính quyền này chứ không ai khác. Với chính quyền CS thì dân hãy chuẩn bị tinh thần “sống với lũ”. Từ “lũ” ở có thể đây được hiểu là “lũ lụt” mà cũng có thể được hiểu...
18 Tháng Mười 2020
“Họ là người có đạo, rất sùng đạo, và luôn luôn dạy cho con cái mình không bao giờ tham nhũng, ăn cắp, lợi dụng, ăn gian hoặc lười biếng. Nhưng mà khi đề cập tới Tổng thống Trump thì họ tôn sùng ông ta như là Chúa trong khi đạo của họ nói không được tôn sùng ai như Chúa,” chị chia sẻ. “Mỗi khi nói tên của ông tổng thống đó thì dường như hai bên đã bắt đầu lườm nhau. Mình thì không muốn nói gì xấu về ông ta. Bên kia thay vì bàn về ông Trump như là chủ đề thì họ liền đổi qua hướng Đảng Dân chủ thế này, thế kia. Thật sự mình là cử tri độc lập, không theo Đảng Dân chủ hay Đảng Cộng hòa, nhưng mà họ luôn luôn...
16 Tháng Mười 2020
Tiếc rằng người Việt trong và ngoài Việt Nam, dưới thời đại của Trump, đã xem thường chữ Nhân và mang tinh thần nô lệ, chờ đợi, mong đợi Trump đánh Trung Quốc mà không hề nghĩ rằng chẳng có anh Mỹ nào, cho dù là Trump, sẽ đánh Trung Quốc sập mà chỉ là quyền lợi của Mỹ. Mỹ đã bán Việt Nam một lần trong năm 1975 thì Mỹ sẽ sẵn sàng bán Việt Nam lần thứ hai, thứ ba, thứ tư cho quyền lợi của Mỹ. Và người Việt không học được bài học lịch sử thì trước sau cũng sẽ mất nước như dân tộc Chiêm.
16 Tháng Mười 2020
Đến hôm nay, trong những cuộc vận động tranh cử, ông ta lại xoay trở lại với chiêu trò mị dân láo khoét đến trắng trợn “Trung Quốc sẽ chi trả cho những thiệt hại sinh mạng do Covid-19 gây ra ở Mỹ”. Đối với Donald Trump, mạng sống người dân cũng dễ dàng được đổi qua hối đoái bằng đồng đô la, không hơn không kém. Cứ nhìn lại tất cả những kế hoạch, những ký kết, những phương sách làm việc và những hoạt động suốt thời gian làm tổng thống 4 năm qua của ông ta, người ta đều thấy nó xoay quanh … đồng tiền. Cái gì cũng được tính toán, cũng được xây dựng trên đồng tiền. Đồng tiền chính là ông chủ của Donald Trump...
16 Tháng Mười 2020
Tuy ông Phúc Niểng có nói những lời quát mắng cấp dưới nhưng ngay đó ông ta lại hạ giọng và nói với Nguyễn văn Thể là, đằng rằng tôi cũng biết là các anh đã ăn bớt quá nhiều gây ra hậu quả nghiêm trọng, tuy nhiên những người hưởng lợi là chúng ta, nếu lần sau phải biết khôn khéo trong chuyện này và phải nhớ rằng một điều là ăn ít thì no lâu, không bị kẻ khác chĩa mũi vào, nhất là chuyện này mà lan tỏa trên FB sẽ bị ảnh hưởng niềm tin đối với chúng ta rất nhiều, thôi thì lỗi này là lỗi của một tập thể, người chịu trách nhiệm lớn nhất sẽ là Bộ Trưởng Giao thông vận tải Nguyễn Văn Thể,...
15 Tháng Mười 2020
Gần đây nhất, Anh Lê Hoàng Nguyên ở Houston, một người thuộc đảng Cộng Hòa, chưa hề bỏ phiếu cho một tổng thống Dân Chủ nào, năm nay tuyên bố sẽ ủng hộ ông Biden vì sự nguy hiểm của Trump đối với nền dân chủ. Thế là người Việt ủng hộ Trump lấy hình của anh Nguyên, cho anh ta mặc cái áo cờ đỏ sao vàng, một hình thức chụp mũ, bôi nhọ cá nhân của anh Nguyên bằng một tấm hình ngụy tạo để mọi người tin là thật. Vậy hỏi những người này có thực sự hiểu rõ cộng sản? Hay họ nói chống cộng sản nhưng ủng hộ một cá nhân mà hành động, tư cách, nhân phẩm đều có bản chất của cộng sản; và sẵn sàng chụp mũ...