Hệ lụy khó lường của việc Campuchia làm kênh đào Phù Nam bất chấp Hiệp định Mekong 1995

22 Tháng Sáu 20246:19 CH(Xem: 438)
  • Tác giả :

Hệ lụy khó lường của việc Campuchia làm kênh đào Phù Nam bất chấp Hiệp định Mekong 1995

Hệ lụy khó lường của việc Campuchia làm kênh đào Phù Nam bất chấp Hiệp định Mekong 1995Kênh đào Phù Nam (Funan Techo) trong tổng thể lưu vực sông Mekong
icon-zoom Stimson Center / Brian Eyler






RFA




Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS) ở Singapore tổ chức hội thảo “Kênh Phù Nam: Xác định lại khả năng kết nối, định hình lại chính trị” trong ngày 21/6/2024. Theo nhiều chuyên gia quốc tế tại hội thảo, là quốc gia ở hạ nguồn sông Mekong, việc Campuchia bỏ qua quy trình Tham vấn trước mà Hiệp định Mekong 1995 quy định sẽ gây ra nhiều tiền lệ nguy hiểm cho dòng sông này.

Hệ lụy của việc bỏ qua Hiệp định Mekong 1995

Thủ tướng Campuchia Hun Manet tuyên bố sẽ động thổ kênh đào Phù Nam (Funan Techo) vào ngày 5/8/2024. Chính phủ nước này cũng tuyên bố sẽ không thực hiện quy trình Tham vấn trước đối với Ủy hội Sông Mekong (MRC).

Phát biểu tại hội thảo, Tiến sỹ Brian Eyler, Giám đốc Chương trình Đông Nam Á tại Stimson Center, cho biết Campuchia vốn là quốc gia rất nhiệt huyết trong thúc đẩy Hiệp định Mekong 1995 và trong gần ba mươi năm qua, tích cực yêu cầu các bên liên quan tuân thủ Hiệp định này. Tuy vậy, với dự án kênh đào Phù Nam hiện nay, đất nước xứ chùa tháp lại cương quyết khước từ thực hiện quy trình Tham vấn trước mà Hiệp định Mekong 1995 yêu cầu. 

Tiếp trả lời của Tiến sĩ Brian Eyler, RFA đặt câu hỏi rằng, điều này đặt ra một vấn đề là liệu hành động này của Campuchia có dẫn đến những tiền lệ không tốt trong tương lai? Đặc biệt là các quốc gia ở thượng nguồn Mekong vốn đã xây dựng rất nhiều dự án, trong đó có nhiều đập thủy điện. Liệu trong tương lai, tiếng nói của Campuchia còn có trọng lượng mạnh, nếu họ muốn các quốc gia thượng nguồn thực hiện các cam kết trong Hiệp định đó?

Trả lời câu hỏi này của RFA, Tiến sỹ Lê Hồng Hiệp, Nghiên cứu cao cấp Viện ISEAS khẳng định rằng nếu Campuchia tạo ra tiền lệ này, rất rõ ràng đó sẽ là tiền lệ không tốt cho tương lai dòng sông Mekong, làm suy yếu cơ hội hợp tác của các quốc gia trong khu vực. 

Trò chơi ngôn ngữ của Campuchia

Trong Thư thông báo gửi Ủy hội Sông Mekong (MRC) tháng 8 năm 2023, Campuchia đã mô tả dự án kênh đào Phù Nam là dự án lấy nước từ sông Bassac, chứ không phải là từ sông Mekong. Đồng thời, nội dung trong thư khẳng định sông Bassac là phụ lưu (tribunary), tức là dòng sông cung cấp nước cho dòng chính chứ không phải là dòng nhánh (distribunary), tức là dòng sông lấy nước từ Mekong. 

Phát biểu tại hội thảo, Tiến sỹ Vannarith Chheang, Chủ tịch Hội đồng Cố vấn của Chủ tịch Quốc hội Campuchia, cho rằng Campuchia hiểu sông Bassac là một  phụ lưu (tribunary) của sông Mekong. Theo định nghĩa thủy văn, đó là dòng chảy vào dòng sông chính, cung cấp nước cho dòng chính. Tuy vậy, Tiến sỹ Brian Eyler ở Stimson Center thì cho rằng cách hiểu này của Campuchia là sai. Bởi vì sông Bassac là một nhánh phân lưu, nghĩa là một dòng sông chảy ra từ dòng chính sông Mekong. Nói cách khác, nó lấy nước từ Mekong chứ không phải cung cấp nước cho nó. 

Tại sao việc gọi tên dòng sông Bassac cho chính xác lại quan trọng, cũng là vấn đề cần được hiểu rõ như sau:

Điều 5 của Hiệp định Mekong 1995 khẳng định rằng các dự án sử dụng nước lấy từ dòng chính sông Mekong phải thực hiện Quy trình tham vấn trước của MRC. Quy trình tham vấn trước theo Hiệp định Mekong 1995 bao gồm quy trình đánh giá kỹ thuật do các chuyên gia thực hiện nhằm giảm thiểu tác động xấu đến môi trường của dự án.

Bằng cách khẳng định sông Bassac cung cấp nước cho sông Mekong chứ không phải lấy nước từ Mekong (trong Thư gửi MRC), Campuchia từ chối thực hiện Quy trình Tham vấn trước của Hiệp định Mekong 1995. 

Tại hội thảo, chuyên gia độc lập về môi trường người Thái lan Apichai Sunchindah đặt câu hỏi vậy Campuchia và các bên liên quan nên xử lý thế nào vấn đề bản chất của sông Bassac cho hợp lý. Tiến sỹ Lê Hồng Hiệp cho rằng nếu Việt Nam và Campuchia không thể thảo luận về bản chất của sông Bassac thì có thể đưa vấn đề ra Tòa Trọng tài Thường trực để nhờ Tòa đưa ra phán quyết: sông Bassac là dòng sông lấy nước từ sông Mekong hay là dòng sông cung cấp nước cho Mekong.

Tuy nhiên, TS. Brian Eyler khẳng định 100% nước của sông Bassac là được lấy từ sông Mekong. Do đó, nó là một nhánh của dòng chính Mekong, và Campuchia nếu thực hiện dự án kênh đào Phù Nam có nghĩa vụ thực hiện Quy trình Tham vấn trước. Ông giải thích thêm:

“Cựu Thủ tướng Hun Sen cho rằng kênh đào không ảnh hưởng đến dòng chảy của sông Mekong vì nó không nối trực tiếp với sông Mekong mà nối với sông Bassac. Nếu chúng ta nhìn lại bản đồ kênh đào, chúng ta thấy nó nối liền với sông Mekong rất rõ ràng. 

Sông Bassac là một phần của dòng chính sông Mekong. Đây là một nhánh của dòng chính sông Mekong. Và nó phù hợp với hai phép phối kiểm. Tôi muốn quay lại với trích dẫn của Tiến sỹ Vannarith về định nghĩa của luật gia quốc tế về phụ lưu (tribunary). Ông nói rằng phụ lưu là dòng chảy tự nhiên có dòng chảy có tác động đáng kể đến dòng chính. Đó là bởi vì một nhánh sông góp nước vào dòng chính. Nó đưa nước vào dòng chính. Nó tác động đến dòng chính. Bassac không ảnh hưởng đến dòng chính. Nó không ảnh hưởng đến các dòng chảy khác mà mà mọi người đồng ý là dòng chính. Bởi vì bản thân nó là dòng chính. Nó lấy nước từ dòng chính. Nó là một phân lưu hoặc một nhánh của dòng chính theo định nghĩa địa chất.”

Kênh đào có giúp Campuchia thoát khỏi sự phụ thuộc vào sông Tiền của Việt Nam?

Lãnh đạo Campuchia nhiều lần khẳng định mục đích của dự án kênh đào Phù Nam là thoát khỏi sự phụ thuộc vào sông Tiền của Việt Nam.

Tuy nhiên, theo thống kê, phần lớn hàng xuất khẩu của Campuchia đi về phía Biển Đông để vận chuyển đến Đông Bắc Á và Bắc Mỹ (Mỹ, Canada, Nhật Bản, Trung Quốc)

Ngoài ra, năm 2022, theo số liệu được đăng tải trên truyền thông, Việt Nam đứng thứ bảy trong số các nước nhập khẩu từ Campuchia. Và trong năm tháng đầu năm 2024, Việt Nam đã trở thành thị trường xuất khẩu lớn thứ hai cho sản phẩm của Campuchia, chỉ sau Mỹ. Điều đó có nghĩa là tàu vận tải chở hàng hóa từ Phnom Penh chủ yếu là đi đến Bắc Mỹ, Bắc Á và Việt Nam. Do đó, con đường đi qua sông Tiền là ngắn nhất, còn đi qua kênh đào Phù Nam thì sẽ vào Vịnh Thái Lan, sau đó vòng qua Mũi Cà Mau đi lên Biển Đông. Quãng đường đi qua kênh đào Phù Nam do đó có thể dài gần gấp ba quãng đường đi qua sông Tiền. 

Để làm rõ vấn đề này, RFA đặt câu hỏi với Tiến sỹ Vannarith Chheang, Chủ tịch Hội đồng Cố vấn của Chủ tịch Quốc hội Campuchia, rằng xét về mặt chi phí, liệu các hãng tàu có sử dụng kênh Phù Nam để đi tới Đông Bắc Á, Bắc Mỹ và Việt Nam hay không. Tiến sỹ Vannarith cho biết theo một tính toán của Campuchia, chi phí vận tải từ Phnom Penh đi qua kênh đào Phù Nam, xuống Vịnh Thái Lan rồi vòng lên cảng Cái Mép ở Vũng Tàu của Việt Nam sẽ rẻ hơn là đi thẳng đến Cái Mép qua sông Tiền. Tuy nhiên, TS. Vannarith không giải thích cơ sở nào để quãng đường đi xa hơn gần gấp ba lần sẽ rẻ hơn quãng đường ngắn hơn. 

Phát biểu tổng kết hội thảo, TS. Hoàng Thị Hà, nghiên cứu cao cấp tại Viện ISEAS, nói tất cả các học giả đều đồng ý rằng cần có thêm nhiều tranh luận, trao đổi giữa các nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách của các bên liên quan, đặc biệt là của Việt Nam và Campuchia. Còn rất nhiều câu hỏi quan trọng xoay quanh dự án này. Các cuộc tranh luận cần dựa trên tinh thần khoa học, tinh thần luật pháp, vì những mối quan tâm chung đối với dòng sông Mekong, dòng sông mẹ của toàn khu vực.

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
12 Tháng Bảy 2024
Chưa hết, nhiều người trong nước gần đây hay sính ngoại và dùng Tiếng Việt pha trộn với tiếng Anh, nếu đó chỉ là những từ thông dụng như: OK, Yes hoặc No thì không có gì đáng nói, thế nhưng họ lại sử dụng loại tiếng Việt được cắt bỏ trở nên quái dị như từ: “Cực Chill” để làm ra vẻ mình là người rành Anh Ngữ nhưng thực ra họ không biết họ đang nói gì. Chữ cực đứng riêng thường không rõ nghĩa, trong tiếng Việt chữ cực thường đứng chung với những từ bổ ngữ khác như: cực kỳ, cực khổ, cực chẳng đã, nhưng khi dân miền Bắc VN bỏ từ bổ nghĩa thì nó thành ra một cái từ không giống ai khi họ nói: cực giàu, cực sướng...
09 Tháng Bảy 2024
Một quốc gia có luật pháp không nghiêm minh thượng bất chính thì hạ tắc loạn, quan trên an dày, ăn bạo còn bên dưới chỉ còn có bèo nhèo bạc nhạc tất nhiên sẽ cho ra đời những sản phẩm Bê Tông Cốt Tre, Thủy Điện chưa dùng đã thấm nước, cao ốc xây xong thì nứt toác, sách vở học sinh thì mỗi năm mỗi đổi mới để làm tiền, bệnh viện thì thu viện phí phần nộp cho đảng, phần bỏ túi ăn chia, thậm chí còn tồi tàn hơn khi cho đấu giá Căn Tin phục vụ mỗi năm mỗi giá mà ai sẽ là người chịu thiệt thòi ngoài người dân đang sống trong quốc gia đó?!
06 Tháng Bảy 2024
Thật ra “bảo vệ chính trị nội bộ” chỉ nhằm bảo vệ cho quyền cai trị độc tôn của đảng. Nhân dân không có lợi ích nào hết. Bởi vì đảng đã khẳng định: “Bảo vệ chính trị nội bộ chính là bảo vệ Cương lĩnh, Điều lệ Đảng, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng, bảo vệ chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; bảo vệ đội ngũ cán bộ, đảng viên, chiến sĩ về mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức, bảo đảm cho cán bộ, đảng viên và tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh, có phẩm chất, năng lực, uy tín ngang tầm nhiệm vụ, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao; thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng.”
05 Tháng Bảy 2024
Đó là con chưa nói đến 'người đốt lò vỹ đại' Nguyễn Phú Trọng tự Trọng Lú với nghi án nhận pho tượng hcm bằng vàng khối để chấp nhận cho Tập Đoàn Hưng Nghiệp Fomosa xã hóa chất thải xuống vùng biển Việt Nam. Một tên lãnh đạo như vậy thì có gì trong sạch để xử lý bọn đàn em?! Một cái đảng thối nát, băng hoại đến như vậy mà bọn chúng còn ca tụng được thì phải nói đảng cs quả là tài tình khi huấn luyện được những con người nhưng lại hóa chó, bởi chỉ có chó nó mới binh vực chủ mình một cách mù quáng mà thôi!
01 Tháng Bảy 2024
Tân Chủ tịch nước đồng thời cũng là cựu Bộ trưởng Công an Tô Lâm đã tham dự lễ ra mắt lực lượng này tại TPHCM nơi có 4.861 tổ bảo vệ an ninh trật tự cơ sở với hơn 15.000 thành viên. Tại buổi lễ, ông Tô Lâm khẳng định lực lượng "thực sự là cánh tay nối dài" của công an trong nhiệm vụ phục vụ nhân dân, bảo vệ cuộc sống bình yên của người dân.
29 Tháng Sáu 2024
Mặc dù ĐH Luật trả lời “tất cả đều đúng quy trình”, nhưng từ cử nhân lên tiến sĩ chỉ hai năm không qua thạc sĩ là nhanh siêu tốc, làm người ta thắc mắc, săm soi rất nhiều nghi vấn. Ông Chân Quang ở Bà Rịa Vũng Tàu, trường Luật TP.HCM cũng có hệ đào tạo bằng hai vừa học vừa làm, sao ông lại phải học ĐH Luật tại chi nhánh liên kết với trường Cao Đẳng Bách Việt ở TP.HCM? Luật sư Trần Vũ Hải thắc mắc về tính pháp lý của cơ sở đào tạo này.
28 Tháng Sáu 2024
Trong vai trò người đứng đầu Bộ Công an chuyên quyền kể từ tháng Tư năm 2016, ông Lâm đã sưu tập đủ tai tiếng. Hồi tháng Mười một năm 2021 – khi cả nước Việt Nam đang vật vã với đợt cấm túc trong dịch COVID-19 – thì xuất hiện một đoạn video ghi cảnh đầu bếp nổi tiếng “Thánh Rắc Muối” bón miếng bít tết dát vàng trị giá 2000 đô la cho ông Lâm ở Luân Đôn. Đoạn video được lan tỏa rất nhanh. Tệ hại hơn, ông Lâm tận hưởng bữa tiệc phát thải carbon này trong khi đang dẫn đầu đoàn đại biểu chính thức của Việt Nam tham dự hội nghị thượng đỉnh về khí hậu COP26 của Liên Hiệp Quốc ở Glasgow.
28 Tháng Sáu 2024
Ông Trump đang lên kế hoạch mở rộng quy mô cuộc đàn áp nhập cư trong nhiệm kỳ đầu tiên nếu ông trở lại nắm quyền vào năm 2025 bao gồm (1) Thực hiện trục xuất hàng loạt, (2) Tăng số lượng nhân viên cho các cuộc đột kích của sở Immigration and Customs Enforcement (ICE), (3) Xây dựng trại để giam giữ người nhập cư, (4) Thúc đẩy các quốc gia khác tiếp nhận những người xin tị nạn từ Hoa Kỳ, (5) Một lần nữa cấm nhập cảnh vào Hoa Kỳ đối với người dân từ một số quốc gia có đa số dân theo đạo Hồi, (6) Chấm dứt “quyền công dân theo nơi sinh.”
27 Tháng Sáu 2024
tâm lý ngu trung hóa thành ngu muội trong giới lãnh đạo Ba Đình với tư duy mang ơn nước Nga đã trợ giúp, cung cấp khí tài, kinh tài cho cuộc chiến Nam – Bắc Việt Nam là công ơn trời biển không thể nào quên được đã nói lên sự bạc nhược trong hành động, bế tắc trong chủ thuyết của mình bởi vì khi nước Nga giúp cho VN trong thế kỷ 20 thì đó là Liên Bang Sô Viết với nhiều quốc gia hợp thành, còn ngày nay Liên Bang Sô Viết đã không còn, chủ nghĩa cộng sản đã chết tại cái nôi Cách Mạng Tháng 10 thì việc hoài vọng công ơn của nước Nga chỉ là sự ngu tưởng bền bĩ của một bè lũ tay sai nối tiếp. Đó là còn chưa nói đến Ukraine chính là...
26 Tháng Sáu 2024
Có ai láo hơn bọn ngụy biện này, chúng đem ông bà cha mẹ người ta ra chém giết xong rồi nói tại làm sai nên hối hận là xong? Cũng chính vì lẽ đó cho nên giá trị của nhà danh nhân văn hóa rớt cái bịch trước Unesco nhưng trong nước vẫn đám bồi thần lơ láo vẫn tự phong cho người như thường! Với những hành động nhân danh giải phóng dân tộc, HCM và những người cộng sự đã xua quân giết chóc thường dân vô tội VN mà Mậu Thân Huế 1968 là một minh chứng!