Nhân quyền: Làm sao để có và để không bị mất?

13 Tháng Mười Một 202110:43 CH(Xem: 311)

             Nhân quyền: Làm sao để có và để không bị mất?



index
                       Nhân quyền trong chuồng súc vật Việt Nam - nguồn Internet



Phạm Phú Khải
   VOA Blog



Trong gần hai tháng qua, luật sư Trần Kiều Ngọc đã cùng một số nhà hoạt động trong nước tổ chức khóa học kéo dài 6 tuần về nhân quyền. Nói là 6 tuần nhưng thật ra mỗi tuần chỉ học thảo một lần vào ngày Chủ Nhật, và mỗi lần dài khoảng 2 tiếng rưỡi thôi. Khóa học này đã chia sẻ các nguyên tắc, giá trị và triết lý đằng sau học thuyết nhân quyền cùng các học viên trong và ngoài Việt Nam. Ngoài lý thuyết bàn về nội dung của bản Tuyên ngôn Nhân quyền Phổ quát (UDHR), Công ước về Quyền Trẻ em (CRC), Công ước Quốc tế về Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR), khóa học cũng trình bày những kỹ năng cần thiết và các phương thức vận động và đóng góp thiết thực để đề cao, bảo vệ và cải thiện nhân quyền tại Việt Nam. Cụ thể là dùng những báo cáo, bản tin, thông cáo và bình luận của các tổ chức nhân quyền hàng đầu thế giới để phân tích và học hỏi, như Amnesty International (AI) và Human Rights Watch (HRW), và đối chiếu với trường hợp tại Việt Nam.

Điều tích cực là trong số các học viên tham dự thì có khoảng 10 học viên, hoặc hơn, đều rất trẻ; có bạn còn đang 15, 16 tuổi, học trung học. Ngoài ra, mỗi buổi học đều có một vài nhà hoạt động uy tín trong và ngoài nước tham dự và chia sẻ góc nhìn của mình về nhân quyền. Một số nhà hoạt động Việt Nam có kiến thức khá vững vàn, và có nhiều kinh nghiệm thực tiễn, nên chia sẻ được nhiều điều quý giá với mọi tham dự viên.

Chúng tôi đã tham dự khóa học này đầy đủ. Trong tất cả mọi thành phần tham dự, chúng tôi đặc biệt quan tâm đến giới trẻ. Tương lai của Việt Nam có thăng trầm hay thành bại ra sao, có những thay đổi lớn lao và tích cực, hay nhỏ bé và tiêu cực ra sao, đều do tư duy của giới trẻ Việt Nam hiện nay và mai sau. Nếu người trẻ Việt Nam có thể trang bị cho mình một tinh thần tương thân tương ái, nghĩa là có viễn kiến vì phúc lợi chung, chứ không phải chỉ cho cá nhân, gia đình, hay phe nhóm mình, thì lịch sử trước sau gì cũng khang trang.

Nếu có thể tóm tắt các bài học trong 6 tuần qua, thì xin được chia sẻ như sau.

Một, toàn bộ học thuyết nhân quyền nên được xem như là điểm chuẩn (benchmark), để mọi con người của mọi quốc gia có thể dùng làm chuẩn mực hầu thúc đẩy các quyền con người. Các giá trị về tự do, bình đẳng, công bằng, công lý, cũng như các quyền dân sự và chính trị v.v... đều mang tính tương đối, đều phải được ràng buộc bởi hiến pháp và pháp luật của quốc gia, để tránh bị lợi dụng hay lạm dụng, dù đó là từ phía người dân hay chính quyền. Ngoài ra, các quyền và tự do của con người có mối quan hệ mật thiết đến các nhu cầu căn bản nhất, như nhu cầu sinh lý, an toàn và thương yêu; bậc cao hơn là sự ghi nhận, kính trọng, lòng tôn trọng và tự trọng, và các quyền tự do căn bản. Không có những điều này thì một người khó thể nào thực hiện mong muốn của mình để được tự do thật sự.

Hai, không thể học hay hành về nhân quyền nếu không có lòng tự trọng. Chính vì thế mà ở các nước văn minh, khi lòng tự trọng của con người càng cao, càng hiểu sâu về quyền con người của chính mình và, của người khác, thì sự tôn trọng nhân quyền cũng cao lên.

Nhưng làm sao để có được lòng tự trọng? Đây là câu hỏi rất khó. Nó như con gà và trái trứng vậy. Có nhân quyền trước thì sẽ có được lòng tự trọng, hay có lòng tự trọng sẽ đưa đến nhân quyền?

Muốn có lòng tự trọng thì phải có sự tự tin. Tin rằng chính mình, không ai khác, mới quyết định được vận mệnh, tương lai, cuộc sống của mình. Ngoài ra cần phải có sự thương yêu, cảm thông, hỗ trợ v.v... từ người khác, nhất là từ gia đình. Không có các yếu tố này, mà còn bị vùi dập, bị đối xử tồi tệ từ trong gia đình, đến nhà trường, và xã hội rộng mở, v.v... thì khó một ai có thể có sự tự tin, để có lòng tự trọng, để rồi sau đó biết tôn trọng người khác, nhất là các quyền căn bản của người khác.

Khi nói đến điều này, thì chúng ta cần hiểu rằng tôn trọng nhân quyền đối với một người khác có nghĩa là thật sự xem người đó có đủ quyền và tự do giống như mình, bất kể màu da, sắc tộc, tôn giáo, phái tính, tuổi tác v.v… Tinh thần tôn trọng đích thực là như thế, dù người đó nhỏ tuổi hơn mình, con cháu mình, hiểu biết kém hơn mình, nghèo hơn mình, hay nói chung mọi thứ đều thua kém mình. Đó mới là tôn trọng đích thực. Chứ không phải chỉ tôn trọng khi người đó ở vai vế lớn hơn mình, như cha mẹ, anh chị, thầy cô, ông này bà kia, giàu có quyền lực hơn mình v.v...

Ba, mọi điều trên sẽ vô nghĩa nếu chỉ dừng lại ở thông tin hay kiến thức. Chỉ qua thực hành thì chúng ta mới cảm nhận được các giá trị đích thực này, cũng như các giới hạn của nó. Khi có niềm tin, khi thực sự tin tưởng, chúng ta phải tìm cách áp dụng vào đời sống, vào thực tế. Nhân quyền là bao hàm gần như mọi thứ liên quan đến đời sống của chúng ta. Một số người di dân khắp nơi, trước đây cũng như sau này, không biết rằng bạo hành gia đình là vi phạm nhân quyền, với phụ nữ hay với trẻ em, tại Úc hay các nền dân chủ pháp quyền khác. Họ ngạc nhiên sau khi bị xét xử vì vi phạm. Sống đây một thời gian, họ từ từ quen và hiểu ra, và cũng thay đổi dần cung cách hành xử trước đây. Bao nhiêu các vấn đề mang tính cá nhân cũng đều là nhân quyền, hay chính trị (the personal is political), không chỉ riêng nữ quyền.

Qua khóa học này, một số bạn trẻ cho biết các em hồi trước đến nay không nghĩ nhân quyền rộng như thế. Không nghĩ rằng giáo dục gia đình, kể cả dạy dỗ, trừng phạt, đều liên quan đến nhân quyền, nhất là quyền trẻ em. Môi trường sống như không khí, thức ăn, chỗ ở, nước uống, hay biến đổi khí hậu v.v… đều liên quan trực tiếp đến đời sống con người, đến quyền làm người của tất cả chúng ta. Do đó, khóa học đề nghị nhu cầu mở rộng hoạt động nhân quyền lên toàn diện đời sống, từ người khuyết tật, trẻ em, phụ nữ, phái tính/LGBTI, cho đến các quyền lao động, công đoàn, nghiệp đoàn v.v... Nếu chỉ tập trung vào quyền dân sự và chính trị thì không gian hoạt động là giới hạn, kém hiệu quả, và khả năng vận động nhiều thành phần khác nhau trong xã hội tham gia vào việc bảo vệ và phát huy nhân quyền sẽ bị giới hạn.

Bốn, khóa học này chia sẻ quan niệm rằng quyền trẻ em là nền tảng của xã hội. Tương lai của đất nước có thay đổi hay không, đến mức độ nào, theo chiều hướng nào, v.v… là do ý thức và tư duy được hình thành từ các thế hệ trẻ hôm nay và mai sau. Nếu không đầu tư vào, nếu không tôn trọng các quyền căn bản của trẻ em, ngay từ trong gia đình và nhà trường, thì đừng mong họ sẽ có lòng tự trọng, và đừng mong sau này họ sẽ tôn trọng quyền và tự do của người khác.

Năm, khóa học đề cao nhu cầu ghi chép hồ sơ, dữ liệu như một công việc quan trọng hàng đầu. Không có dữ liệu thì không thể nói chuyện hay thuyết phục được ai cả, ngay cả khi được quan tâm và hỗ trợ. Sự thật không thể đến từ cửa miệng thôi. Cho nên mọi người cần tập thói quen ghi chép mọi thứ có thể, nếu an toàn, và làm việc cũng như giải quyết vấn đề dựa trên dữ liệu và lý luận. Hãy luôn quan niệm rằng nếu không ghi lại thì coi như chuyện đó không xảy ra. Ngàn năm bia miệng chỉ có giá trị thời xưa, chứ thời nay thì phải có bằng chứng hẳn hoi trong mọi việc mình làm.

Phải thú thật rằng khi nhìn thấy một số bạn trẻ tham gia vào khóa học này, chúng tôi cũng lấy làm vui mừng và lạc quan. Có bạn tham gia thảo luận nhóm, trình bày đề tài mình được giao phó, và trả lời các câu hỏi từ người khác. Tuy nhiên, trong diễn đàn thảo luận và trong khóa học, chúng tôi vẫn thấy sự rụt rè vẫn còn nhiều. Nhất là khi đặt câu hỏi.

Các em đã được nhắc nhở lên tiếng trong diễn đàn, và mạnh dạn phát biểu những gì mình suy nghĩ trong buổi học. Đặc biệt quan trọng nhất là chúng tôi mong các em hiểu được rằng khi hỏi thì đó chính là quyền căn bản nhất. Có thể các em không quen, nên ngại hỏi. Điều này tuy có thể hiểu được, nhưng chính các em phải vượt qua được nỗi sợ này, thì mới tiến bước vững vàng. Bởi vì nếu lỡ chúng ta có hỏi câu hỏi vớ vẩn thì cũng không sao cả. Đó cũng là cơ hội để chúng ta học từ cái sai, cái dở, hay lỗi lầm của mình. Lấy thí dụ, một trong những kỹ năng quan trọng nhất của người làm truyền thông là biết đặt câu hỏi. Nhưng không phải tự nhiên họ biết đặt câu hỏi thật đúng hoặc hay, mà phải qua quá trình luyện tập và học hỏi không ngừng. Không ai thành công mà không thất bại; và người thành công lớn thường là người từng thất bại lớn.

Quyền trẻ em được công bố rất sớm vào năm 1924, có tên gọi là Tuyên ngôn Geneva; rồi được tuyên dương trong Tuyên ngôn Nhân quyền phổ quát (điều 25, 26) năm 1948; rồi được Hội đồng Liên Hiệp Quốc chấp thuận năm 1959; trong ICCPR (điều 23, 24); trong Công ước Quốc tế về Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa (ICESCR, điều 10). Nhưng mãi đến cuối tháng 11 năm 1989 mới chính thức được Đại Hội đồng LHQ thông qua, và có hiệu nghiệm vào ngày 2 tháng 9 năm 1990. Việt Nam đã vào phần lớn các công ước nhân quyền quốc tế, kể cả CRC, nhưng không cam kết thi hành nó. Ký nhưng không kết là vậy. Trông đợi họ tôn trọng và thực thi thì là điều không thực tế.

Nhân quyền không thể được ban phát từ phía chính quyền. Nếu có thể ban phát, thì cũng có thể bị tước đi. Vấn đề chính nằm ở niềm tin, hiểu biết và quyết tâm dành giữ, phát huy và cải thiện không ngừng để sự đối xử giữa con người với nhau ngày một văn minh hơn, và để chính quyền không can thiệp quá nhiều vào quyền lợi và tự do của người dân.

Đến khi nào người dân Việt Nam, nhất là giới trẻ, có tư duy và niềm tin này, và quyết tâm thực hiện nó, thì lúc đó không ai có thể lấy đi mất vì họ đã thực sự sở hữu nhân quyền.

Phạm Phú Khải, viết chung cùng luật sư Trần Kiều Ngọc.
Úc châu, 03/11/2021

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
06 Tháng Mười Hai 2021
Dịch bệnh là thiên tai, sự yếu kém của chính quyền CS là nhân họa. Chính nhân họa đã làm cho người dân kinh sợ mà không dám quay lại TP này một lần nữa. Theo báo chí CS thì có đến 42% người lao động không trở lại TP. HCM dù được tăng 10% lương. Bỏ 10% lương thì dân không chết, nhưng vào TP mà gặp dịch ập đến và chính quyền vô trách nhiệm này lại bỏ đói dân và cấm cản dân một cách phi lý thì lại khốn khổ hơn, thà bỏ 10% thì hơn. Bản thân tôi cũng sẽ không trở lại xứ khốn nạn này dù được tăng 200% chứ nói gì đến 10% lương? Sự yếu kém của ĐCS giáng hậu quả...
06 Tháng Mười Hai 2021
Cũng trong thời gian này Viện Khổng Tử được thành lập tại Hà Nội, tiếng là trung tâm trao đổi văn hóa nhưng thực chất đây là cơ quan tuyên truyền tư tưởng ngu trung thời phong kiến bên Tàu vào đầu óc người dân Việt Nam, thủ tiêu nền tảng dân chủ và nhân quyền, ngoài ra đây còn là một cơ quan tình báo khổng lồ của TQ đặt ngay tại thủ đô nước Việt kết hợp cùng tòa Đại Sứ TC để nắm rõ toàn bộ những gì đang xảy ra hàng ngày trong lòng nước Việt.
06 Tháng Mười Hai 2021
Những cá nhân bảo vệ… “đảng ta” cảnh cáo Thùy Tiên, rằng việc cô sử dụng “Half Salute” hay “Three-finger Salute” lúc đăng quang Miss Grand International 2021… có thể bị coi là hành động can thiệp vào công việc nội bộ của Thái Lan. Những cá nhân này lưu ý: Nếu là quan điểm của cá nhân thì là chuyện khác còn Thùy Tiên đang đại diện cho Việt Nam. Chưa kể đó sẽ là… miếng mồi béo bở để các đối tượng núp dưới bóng “dân chủ” chính trị hóa...
04 Tháng Mười Hai 2021
Thỉnh thoảng lại có thanh niên thi hành nghĩa vụ quân sự tại Việt Nam chết bất thường và khuấy động dư luận như trường hợp Nguyễn Văn Thiên hay Trần Đức Đô… Lần nào hệ thống chính trị, hệ thống công quyền, hệ thống truyền thông chính thức cũng lên án những cá nhân nêu thắc mắc, góp ý đối với vấn nạn vừa đề cập và lần nào hệ thống tư pháp cũng lùng sục, xử lý một số cá nhân “thông tin sai sự thật” để răn đe công chúng (5)! Giờ, xin tham khảo chuyện ở Mỹ…
01 Tháng Mười Hai 2021
Sự kiện này nhắc cho nhiều người nhớ về hành động của ông Phạm Quang Nghị, bí thư Thành Ủy, vào năm 2014, khi ông này trơ trẽn đưa tặng cho Thượng Nghị sĩ John Mc Cain bức ảnh về việc máy bay bị bắn rơi vào năm 1967. Dĩ nhiên, cái cách mà ông Nghị chọn cho in và ép nhựa, rồi mang tận Mỹ để tặng, là một sự tính toán rất rõ không chỉ riêng ông. Nền chính trị Việt Nam, với cách thức thảo luận tập thể và ý kiến thể hiện quan điểm chung, cho thấy rõ là phe bảo thủ đang thắng thế vào lúc đó. Họ đã hành động mà không ngại ngùng gì đến thể diện của một đảng cầm quyền.
27 Tháng Mười Một 2021
Nguyễn Phú Trọng cho dù nắm quyền tới 100 tuổi cũng không thể chống được tham nhũng. Bởi vì, Nguyễn Phú Trọng vừa bắt kẻ tham nhũng trước, kẻ kế vị lại tiếp tục tham nhũng, thậm trí còn tham nhũng nhiều hơn kẻ tiền nhiệm. Nhân dân Việt Nam muốn chống được tham nhũng, tức giặc nội xâm của dân tộc thì phải tập hợp lực lượng, đoàn kết đấu tranh xóa bỏ chế độ độc tài CSVN, xây dựng chế độ dân chủ đa đảng. Chỉ có chế độ dân chủ đa đảng mới hình thành lên cơ chế kiểm soát quyền lực và từ đó các quan chức mới không dám, không thể, không cần, không muốn tham nhũng.
27 Tháng Mười Một 2021
Trới buộc tư duy phản biện ở mức thấp, trong trường học, thể hiện qua cách giáo viên có thể theo dõi hay can thiệp vào các trao đổi trên mạng của học sinh, nhà trường cũng có thể làm vậy đối với giáo viên. Ở thượng tầng là việc quá nhiều thông tin được đánh dấu mật dù không liên quan tới an ninh quốc gia như nhiều thông tin về những sự việc ai cũng biết đã xảy ra mà không tờ báo chính thống nào đăng tải! Thông tin một chiều, hạn chế thông tin và môi trường thiếu tự do tư tưởng trói buộc tư duy phản biện.
25 Tháng Mười Một 2021
Tất nhiên cộng sản mà, chúng nói cho nó vuông thì nói sao chẳng được, nhưng tất cả những lời nói của bọn chúng, của lý thuyết, của đường lối chỉ là trừu tượng nếu không muốn nói là tưởng tượng. Chúng vẽ ra những thiên đường giàu có như thế giới tư bản và chỉ cho người dân thấy để mơ một giấc mơ dài dằng dặc, mơ cho đến khi nhắm mắt xuôi tay vẫn không hề thấy cái thiê đường CNXH ấy ở đâu cả, mà cũng đừng có trách gì chúng nó, đến tên đầu đảng nguyễn phú trọng còn không biết con đường CNXH và XHCN nằm đâu thì trách làm gì bọn đầu tôm óc tép!
25 Tháng Mười Một 2021
Giống như các đồng chí của ông, Ủy viên Bộ Chính trị kiêm Thường trực Ban Bí thư Võ Văn Thưởng tiếp tục quảng bá... nghiêm minh. Trong lịch sử nhân loại, có thời nào, ở xứ nào mà... nghiêm minh là... “khuyến khích... cán bộ có khuyết điểm, sai lầm, uy tín giảm sút... từ chức”, nếu không thì... “tổ chức đảng và cơ quan tạo ra áp lực chính trị để cán bộ từ chức chứ không chờ hết nhiệm kỳ”? Còn gì khôi hài hơn thế? Hay là ông Thưởng nói xa, nói gần về trường hợp ông Tô Lâm – Ủy viên Bộ Chính trị, Đại tướng Bộ trưởng Công an – điển hình cao nhất, mới nhất về việc...
21 Tháng Mười Một 2021
Ăn bánh vẽ thì làm sao no mà bảo không thể nóng vội. Các ông bà “cửa son rượu thịt để ôi” thì mới đủng đỉnh, chứ dân chúng nóng vội sốt ruột lắm rồi. Nếu ai cũng như các ông nhà cao cửa rộng, biệt thự xa hoa, xe công miễn phí cả tài xế lẫn xăng, mua bán thì những Tôn Đản Nhà Thờ, bệnh tật nằm phòng riêng thì những Việt Xô 108, chết chôn nghĩa địa riêng, con cái được tập ấm cha truyền con nối để giữ “hồng phúc của dân tộc”… vậy sốt ruột làm gì cho nặng đầu khổ tâm. Ông giỏi lý luận, ông phải nói ra được cái điều liên quan tới vận mệnh của dân chúng cần lao, của cả dân tộc, của....