"Sự trở lại của văn học đô thị miền Nam": Đi đâu mà trở lại?

22 Tháng Tư 202110:37 CH(Xem: 271)

     "Sự trở lại của văn học đô thị miền Nam": Đi đâu mà trở lại?

pic-2-ong-k-tri-ngoi                                           Ông chủ nhà sách Khai Trí - Hình Việt Báo




Tuấn Khanh

  RFA Blog



Hơn một năm trước, thật may mắn được chứng kiến buổi ngỏ ý của một nhà xuất bản, muốn tái bản lại cuốn Vòng tay học trò của nhà văn Nguyễn Thị Hoàng, một cây viết quen thuộc của độc giả miền Nam Việt Nam trước năm 1975. Với Nguyễn Thị Hoàng, thì đó rõ là điểm sáng đáng quý trên bầu trời lấp lánh của văn chương tự do miền Nam Việt Nam trước năm 1975.

Rồi mới đây, thoáng thấy trên Facebook, báo điện tử... những lời chia sẻ với nhà văn Nguyễn Thị Hoàng với cuốn sách Vòng tay học trò vừa được tái bản, cùng sự hào hứng quen gọi tên là tác phẩm thuộc "dòng văn học đô thị miền Nam".

Nghe mà đột nhiên thấy chạnh lòng. Nghe "đô thị", có vẻ như co cụm và không thuộc về nhân dân. Nói như nhà văn Nguyễn Hưng Quốc, nói văn chương "đô thị" miền Nam, thì không sai nhưng thừa. Bởi sự nhấn nhá riêng "đô thị" của miệng lưỡi tuyên truyền là thừa ác ý. Có nơi còn gọi là sự "trở lại"!

Thế nhưng văn chương miền Nam đi đâutrở lại?

Toàn bộ chữ nghĩa đã được hình thành, nuôi dưỡng và tồn tại suốt trong hai nền cộng hòa ở miền Nam Việt Nam chỉ có một hành trình duy nhất là đi xuyên qua sự thù hận, chà đạp và hủy diệt... mà dù có đau đớn hay rách nát thế nào, nền văn chương (hay nền văn hóa Cộng hòa miền Nam Việt Nam nói chung) vẫn tiếp tục tồn tại trong một thời đại mới và tỏa sáng với những tư tưởng tự do không kiểm duyệt.

Văn chương miền Nam Việt Nam, tự nó cũng giống như số phận của ông Khai Trí, một người ước mơ đem sách và chữ đến cho dân tộc mình, rồi chính quyền mới, nói tiếng Việt, tịch thu. Gia sản tri thức bị đốt và bản thân ông cũng bị cầm tù. Nhưng câu chuyện Khai Trí và những ấn phẩm của ông vẫn tiếp tục lưu truyền một cách im lặng trong lòng người dân Việt Nam, mà có những giai đoạn phải thầm kín và gìn giữ trong nơm nớp sợ hãi không khác gì những tờ truyền đơn của người Do Thái trong thời Phát xít Đức.

46 năm, suốt thời thống nhất địa lý, văn chương miền Nam Việt Nam (chứ cũng không phải là đô-thị-miền-Nam), trở thành một di sản quý được tìm mua với những giá ngày càng đắt. Hãy thử nghĩ xem, vì sao một tổng tập của nhà thơ Tố Hữu có thể được in ấn tuyệt đẹp, trợ giá bán rẻ vẫn không có sức thu hút bằng một tập thơ mỏng, cũ rách của Nguyên Sa hay Thanh Tâm Tuyền?

"Văn học đô thị miền Nam" - cách gọi bị ám ảnh từ lối tuyên truyền văn hóa của chính quyền mới sau năm 1975 cho đến nay - vẫn ngầm chứa trong đó một sự khinh thị, chỉ để góp vào cái nhìn toàn cảnh cố không công nhận miền Nam Việt Nam là một chính thể. Rất nhiều những tham luận, những nghiên cứu, và cả cuốn sách dày cộp của tác giả Trần Trọng Đăng Đàn "Văn hóa văn nghệ Việt Nam từ 54 đến 75" đều coi văn chương miền Nam là một thứ hỗn độn hình thành từ sự phồn vinh giả tạo của Mỹ-Ngụy. Báo Nhân Dân số ra ngày13-9-2016, với bài viết "Ứng xử với văn học miền Nam trước năm 1975" của tác giả Hạnh Nguyễn, còn nói với giọng trịch thượng rằng "bằng sự gạn đục khơi trong, chính quyền cách mạng đã cho phép lưu hành 1067 cuốn sách tiếng Việt, 562 cuốn sách tiếng Anh, 359 cuốn từ điển bằng tiếng nước ngoài".

Sự cho phép nó chỉ là một giả định trên đời sống thật. Không có phép thì suốt vài thập niên nay, người miền Nam vẫn ca hát những bài hát không được duyệt, thậm chí còn làm cho nó lan ra đến cả nước. Sách vở không được in, không có phép thì vẫn được chuyền tay nhau, và vẫn được thế hệ mới ngày hôm nay tìm đọc với một sự thích thú về khung trời tự do trong tư tưởng. Cho phép và không cho phép, chỉ là màn trình diễn giả định về luật pháp giữa người dân và chính quyền, nghiễm nhiên tồn tại suốt bấy lâu nay.

Vì vậy, cách nói rằng văn chương đô thị miền Nam "trở lại", khi có dăm ba cuốn sách cũ tái bản, có vẻ khiên cưỡng trong sự thật lịch sử của một di sản văn hóa vĩ đại của Việt Nam Cộng Hòa.

Nói "trở lại" là giả tạo trong việc mô tả một chính quyền đủ tốt để dung nhận tất cả. Giả tạo như tất cả mọi thứ trong cuộc sống đang là một vòng quay đẹp đẽ theo tự nhiên, nhưng lờ hẳn phần xin lỗi về một giai đoạn mà những nhà văn, nhà thơ miền Nam đã từng bị tù đày, và tác phẩm của họ thì bị đấu tố như kẻ thù của dân tộc.

Trong tiểu luận "Văn học Miền Nam 1954-1975: những Khuynh hướng chủ yếu và thành tựu hiện đại hóa" của giáo sư, tiến sĩ Huỳnh Như Phương, mô tả về căn nguyên quan trọng ra đời của nền văn hóa văn nghệ Miền Nam Việt Nam là bởi "nhờ đồng lương và các khoản thu nhập khác, nên một bộ phận công chức và giới trung lưu có thể chi tiêu những khoản tiền vào việc mua sắm theo ý muốn, ngoài các nhu cầu thiết yếu hằng ngày. Chính đây là tiền đề dẫn đến sự hình thành một thị trường văn nghệ ở miền Nam những năm 1954-1975".

Có vẻ sự căn bản hình thành của văn chương miền Nam Việt Nam thực dụng và không được cao quý, theo cách mô tả của tất cả những ngôn luận nhận định từ bên thắng cuộc. Nhưng lại không hiểu vì sao hàng chục năm xây dựng xã hội chủ nghĩa, với những thành tựu xuất chúng, như trên báo chí vẫn nói, xã hội cách mạng hôm nay vẫn reo mừng khi những thứ bị chà đạp ấy quay "trở lại", như Vòng tay học trò của nữ sĩ Nguyễn Thị Hoàng , và của nhiều trí thức từng bị phủ nhận khác.

Gửi ý kiến của bạn
Tắt
Telex
VNI
Tên của bạn
Email của bạn
13 Tháng Năm 202110:28 CH(Xem: 74)
Người trong hình là Đại tá, PGS.TS, Thầy thuốc ưu tú Diêm Đăng Thanh, Giám đốc Bệnh viện Quân y 110 khẳng định với báo Dân Trí cho rằng, đây là ảnh thật do lính của ông Thanh viết và chính ông duyệt. Nhưng dưới con mắt phân tích ảnh, thì đây chắc chắn là ảnh giả, đã qua photoshop. Câu hỏi vì sao một người thầy thuốc ưu tú thày thuốc nhân dân lại đi nhận vơ tấm hình Photoshop là ảnh thật như thế? Sao lại có thể trơ trẽn như chủ trương của đảng thế?
12 Tháng Năm 202111:23 CH(Xem: 109)
Với câu “Quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân” nó cho thấy đám làm luật của CS ngu dốt một cách tệ hại. Nếu không phải là ngu dốt thì cũng là gian manh, ghép “quyền” đứng chung với “nghĩa vụ” để đánh lừa người dân nhưng thực ra đó là nghĩa vụ chứ không phải là quyền.Từ một câu “Quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân” của hiến Pháp, ĐCS đã cho báo chí tuyên truyền rầm rộ rằng “Bầu cử vừa là quyền vừa là nghĩa vụ của công dân”. Một điều luật ngu dốt, và cả một chính quyền triển khai công việc ấy dựa trên những quy định ngu dốt đó. Tuy nhiên, nếu ai nói lý trước chính quyền thì có khi bị dùi cui của Tô Lâm trừng trị. Đó chính là cái gọi là “Pháp quyền XHCN”.
11 Tháng Năm 202110:51 CH(Xem: 157)
“Phòng ngự” và “tấn công” đều là những từ gốc Hán Việt. Phòng nghĩa là con đê, bờ đê, bờ chắn, là sự giữ gìn, ngừa trước. Phòng chống lụt bão tức là chuẩn bị sẵn vật chất và tinh thần để đối phó với bão gió lụt lội, ngay cả khi nó chưa đến. Phòng bệnh là ngừa trước bệnh tật. Phòng kẻ gian là khi kẻ gian chưa ra tay thì mình phải khóa khoáy cửa nẻo cẩn thận, đừng để mất bò mới lo làm chuồng. Phòng thân là có cách giữ gìn cái thân thể mình, chẳng hạn cô gái đừng đi chơi quá khuya nơi vắng vẻ với bạn trai mới quen, hì hì. “Ngự” là ở vị trí sẵn sàng chống lại, địch lại...
11 Tháng Năm 202110:49 CH(Xem: 99)
“Dân chủ xà bần” (của tôi) và “dân chủ tào lao” (của ông Phúc) xem ra có cùng một nội dung. Đệ nhị VNCH có dân chủ, cho dầu “xà bần”, nhưng ít ra có “dân chủ”. Dưới chế độ này, các quyền tự do cơ bản của người dân (nhân quyền) đều được tôn trọng như quyền tự do bầu cử và ứng cử, quyền tự do ngôn luận, quyền tự do hội họp và biểu tình, tự do tín ngưỡng, tự do báo chí, tự do biểu lộ chính kiến v.v… Nếu so sánh “mức độ nhân quyền”, VNCH thời đó lớp trí thức “lạm dụng”, xài “tẹt ga”, xem ra không khác chi với dân Mỹ bây giờ (nhứt là thời Trump).
10 Tháng Năm 20219:12 CH(Xem: 349)
Những người mà nhà cầm quyền cộng sản Việt Nam ưu tiên chích ngừa trước được chính trị hóa danh xưng “Những người trên tuyến đầu chống dịch” trong đó bao gồm cả nhân viên y tế và lực lượng công an – một thành phần không thể thiếu của các quốc gia độc tài – thế nhưng chính những con người này cũng không hề biết rằng chính bản thân mình đã bị xem là con chuột thí nghiệm mà cái chết mới đây nhất của một nữ nhân viên y tế 35 tuổi tại An giang là một minh chứng thiết thực ngoài ra con số người bị tác dụng phụ sau khi chích đã bị ém nhẹm thông tin. Để trấn an dư luận Phạm Minh Chính, thủ tướng chính phủ csVN đã đăng đàn trấn an dư luận rằng vắc xin nào cũng có tác dụng phụ và người dân đừng quá lo lắng về điều đó!
10 Tháng Năm 20219:12 CH(Xem: 174)
Là một quốc gia không có phát minh khoa học, không đóng góp gì cho thế giới cả về nghệ thuật, âm nhạc, hay chỉ tự hào suông vài ba trận bóng đá ao nhà để lên cót cho những kẻ bệnh hoạn cuồng đảng? Là một quốc gia, chiếc ốc vít phải đi nhập khẩu, mà lại tự hào nào là sản xuất xe hơi, điện thoại, và chính sự kiện đó lột trần cho thế giới thấy Việt Nam là một quốc gia ăn cắp, mua máy của Đức, linh kiện của tàu về ráp thành xe VinFast thế là tự hào cái gì? Việt Nam là quốc gia tỉ lệ ung thư cao hàng đầu thế giới, khi bệnh thì chỉ quan chức lãnh đạo sang tư bản để chữa còn dân thì...
10 Tháng Năm 20219:09 CH(Xem: 142)
Dây vàng của ông Sơn – Nguyên Giám Đốc sở GTVT Trà Vinh bị trộm không phải là loại vàng được sản xuất trước năm 1992, tức thời điểm tỉnh Cửu Long còn tồn tại. Như vậy, việc cho rằng đây là tài sản có từ thời tỉnh Cửu Long là xạo? Vì thời điểm Trà Vinh còn trong Cửu Long thì vàng miếng loại bị mất trộm chưa được sản xuất. Có ai thử tưởng tượng vào thời kỳ đất nước bị cấm vận, vận chuyển bao gạo còn bị tịch thu, xét phiếu. Ông Sơn có số tài sản hàng chục thậm chí hàng trăm cây vàng mà không bị phát hiện và truy hỏi nguồn gốc à?
10 Tháng Năm 20219:07 CH(Xem: 135)
“Tôi nghĩ người ta kêu ổng là ông Phúc nổ thì không có sai gì cả. Là bởi vì ổng nói mà ổng không biết ổng nói cái gì? Thật sự nếu ổng là một ông nông dân mà nói bỗ bã như thế thì nó có thể rất là hay. Nhưng một ông Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, một trong bốn nhà chính trị đứng đầu Việt Nam mà ăn nói những câu gọi là hết sức thô lỗ như thế... thì tôi nghĩ không có cái gì để có thể bình luận về một chính trị gia như vậy được.”
09 Tháng Năm 202111:43 CH(Xem: 198)
Thực tế với việc tỷ trọng xuất khẩu dịch chuyển sang FDI nó cho thấy, lợi nhuận lớn từ xuất khẩu bị FDI ăn gần hết, còn Việt Nam thì chỉ được con số để tính GDP bình quân đầu người cho cao chứ thực chất người dân Việt Nam không được hưởng bao nhiêu. Với thực trạng như vậy nhưng ông Nguyễn Phú Trọng vẫn khẳng định "đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay". Cũng phải thôi, vì ông Trọng là dân tuyên giáo, ông đi lên từ Tạp Chí Cộng Sản rồi sang Ban Lý Luận Trung Ương làm việc chứ ông có biết gì về kinh tế đâu mà để có một lời nhận xét có giá trị?
08 Tháng Năm 202110:53 CH(Xem: 251)
Rồi đến nhiệm kỳ 3 ông cũng tạo ra suất đặc biệt như thế nữa. Hành động đạp lên đảng luật thì không thể gọi là “đảng phân công” được mà phải gọi chính xác là lộng quyền. Thực tế là vậy nhưng khi tiếp xúc cử tri ông Trọng nói rằng “Đến bây giờ tôi năm nay 77 tuổi rồi. Đại hội (Đảng) vừa rồi tôi đã xin nghỉ, xin thôi rồi. Tại họp báo sau Đại hội tôi nói công khai. Tôi nói năm nay tôi đã cao tuổi rồi, sức khoẻ có hạn, tôi xin không ứng cử nhưng Trung Ương quyết định, Đại hội bầu, là đảng viên nên tôi phải chấp hành”. Đấy! Vẫn là cách quen thuộc, đổ tội cho “đảng ép tôi phải làm”.
13 Tháng Năm 2021
Người trong hình là Đại tá, PGS.TS, Thầy thuốc ưu tú Diêm Đăng Thanh, Giám đốc Bệnh viện Quân y 110 khẳng định với báo Dân Trí cho rằng, đây là ảnh thật do lính của ông Thanh viết và chính ông duyệt. Nhưng dưới con mắt phân tích ảnh, thì đây chắc chắn là ảnh giả, đã qua photoshop. Câu hỏi vì sao một người thầy thuốc ưu tú thày thuốc nhân dân lại đi nhận vơ tấm hình Photoshop là ảnh thật như thế? Sao lại có thể trơ trẽn như chủ trương của đảng thế?
12 Tháng Năm 2021
Với câu “Quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân” nó cho thấy đám làm luật của CS ngu dốt một cách tệ hại. Nếu không phải là ngu dốt thì cũng là gian manh, ghép “quyền” đứng chung với “nghĩa vụ” để đánh lừa người dân nhưng thực ra đó là nghĩa vụ chứ không phải là quyền.Từ một câu “Quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân” của hiến Pháp, ĐCS đã cho báo chí tuyên truyền rầm rộ rằng “Bầu cử vừa là quyền vừa là nghĩa vụ của công dân”. Một điều luật ngu dốt, và cả một chính quyền triển khai công việc ấy dựa trên những quy định ngu dốt đó. Tuy nhiên, nếu ai nói lý trước chính quyền thì có khi bị dùi cui của Tô Lâm trừng trị. Đó chính là cái gọi là “Pháp quyền XHCN”.
12 Tháng Năm 2021
Vài tuần trước, câu chuyện một khách hàng gốc Việt tại Texas đánh giá hai sao trên Yelp cho ly cà phê Việt Nam mà một tiệm cà phê Mỹ là Toasted đã quảng cáo là "chính xác kiểu Việt Nam". Cô bị tiệm này nhắn tin hăm dọa, yêu cầu lấy đánh giá xuống. Không những không lấy xuống mà cô còn hạ đánh giá của mình xuống còn một sao, thu hút sự bênh vực của những khách hàng khác khi vào cho thêm vài chục đánh giá "một sao" về thái độ của tiệm. Sự việc đã thu hút sự chú ý của giới truyền thông bản xứ cùng các tổ chức thương mại tại đây, buộc chủ tiệm chống chế và hứa sẽ,,,
11 Tháng Năm 2021
“Phòng ngự” và “tấn công” đều là những từ gốc Hán Việt. Phòng nghĩa là con đê, bờ đê, bờ chắn, là sự giữ gìn, ngừa trước. Phòng chống lụt bão tức là chuẩn bị sẵn vật chất và tinh thần để đối phó với bão gió lụt lội, ngay cả khi nó chưa đến. Phòng bệnh là ngừa trước bệnh tật. Phòng kẻ gian là khi kẻ gian chưa ra tay thì mình phải khóa khoáy cửa nẻo cẩn thận, đừng để mất bò mới lo làm chuồng. Phòng thân là có cách giữ gìn cái thân thể mình, chẳng hạn cô gái đừng đi chơi quá khuya nơi vắng vẻ với bạn trai mới quen, hì hì. “Ngự” là ở vị trí sẵn sàng chống lại, địch lại...
11 Tháng Năm 2021
Cuối cùng, theo Danh sách phổ biến ngày 27/04/2021 thì có tới 99,9% ứng cử viên “vô đạo”, kể cả ông Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng (ứng cử ở Hà Nội), Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc, (ứng cử ở Sài Gòn), Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ, (ứng cử ở Hải Phòng), và Thủ tướng Phạm Minh Chính, ứng cử đơn vị Cần Thơ. Lý lịch ghi “không” trong mục Tôn giáo của các ứng cử viên Quốc hội không mới, ngoại trừ một số rất nhỏ chức sắc Phật giáo, Công giáo, Tin lành, Phật giáo Hòa Hảo và đạo Cao Đài được chọn ứng cử cho ra vẻ đoàn kết. Nhưng việc này, thêm lần nữa....
10 Tháng Năm 2021
Những người mà nhà cầm quyền cộng sản Việt Nam ưu tiên chích ngừa trước được chính trị hóa danh xưng “Những người trên tuyến đầu chống dịch” trong đó bao gồm cả nhân viên y tế và lực lượng công an – một thành phần không thể thiếu của các quốc gia độc tài – thế nhưng chính những con người này cũng không hề biết rằng chính bản thân mình đã bị xem là con chuột thí nghiệm mà cái chết mới đây nhất của một nữ nhân viên y tế 35 tuổi tại An giang là một minh chứng thiết thực ngoài ra con số người bị tác dụng phụ sau khi chích đã bị ém nhẹm thông tin. Để trấn an dư luận Phạm Minh Chính, thủ tướng chính phủ csVN đã đăng đàn trấn an dư luận rằng vắc xin nào cũng có tác dụng phụ và người dân đừng quá lo lắng về điều đó!
09 Tháng Năm 2021
Thực tế với việc tỷ trọng xuất khẩu dịch chuyển sang FDI nó cho thấy, lợi nhuận lớn từ xuất khẩu bị FDI ăn gần hết, còn Việt Nam thì chỉ được con số để tính GDP bình quân đầu người cho cao chứ thực chất người dân Việt Nam không được hưởng bao nhiêu. Với thực trạng như vậy nhưng ông Nguyễn Phú Trọng vẫn khẳng định "đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay". Cũng phải thôi, vì ông Trọng là dân tuyên giáo, ông đi lên từ Tạp Chí Cộng Sản rồi sang Ban Lý Luận Trung Ương làm việc chứ ông có biết gì về kinh tế đâu mà để có một lời nhận xét có giá trị?
09 Tháng Năm 2021
Những phát triển quân sự của quân đội Trung Quốc được truyền thông nước này tung hô nhiều nhất là hai con ngáo ộp hàng không mẫu hạm Liêu Ninh và Sơn Đông. Tuy nhiên cả hai đều bắt chước mô hình hàng không mẫu hạm thập niên 1980 thời Liên Xô, tức là bốn mươi năm trước. Hai con ngáo ộp này chỉ hoạt động được liên tục 6 ngày không tiếp nhiên liệu, trong khi các hàng không mẫu hạm tối tân của Mỹ và phương Tây có thể hoạt động liên tục cả năm trời. Cuộc chạy đua vũ trang của Bắc Kinh gợi nhớ đến sự sụp đổ của Liên Xô, vì một trong những nguyên nhân làm...
08 Tháng Năm 2021
Rồi đến nhiệm kỳ 3 ông cũng tạo ra suất đặc biệt như thế nữa. Hành động đạp lên đảng luật thì không thể gọi là “đảng phân công” được mà phải gọi chính xác là lộng quyền. Thực tế là vậy nhưng khi tiếp xúc cử tri ông Trọng nói rằng “Đến bây giờ tôi năm nay 77 tuổi rồi. Đại hội (Đảng) vừa rồi tôi đã xin nghỉ, xin thôi rồi. Tại họp báo sau Đại hội tôi nói công khai. Tôi nói năm nay tôi đã cao tuổi rồi, sức khoẻ có hạn, tôi xin không ứng cử nhưng Trung Ương quyết định, Đại hội bầu, là đảng viên nên tôi phải chấp hành”. Đấy! Vẫn là cách quen thuộc, đổ tội cho “đảng ép tôi phải làm”.
08 Tháng Năm 2021
Làm tay sai cho Việt cộng tại hải ngoại thì có lợi gì? Phải chăng đó chỉ là thành phần "chân trong, chân ngoài" (làm ăn trong nước và hải ngoại) tình trạng bắt cá hai tay chứng tỏ loại người này chẳng có tổ quốc, dân tộc gì cả mà chỉ có tiền. Vậy người Việt có gì hãnh diện với loại "triệu phú" vong bản này? Những ai không thích chế độ cộng sản và muốn có một nước Việt tự do, dân chủ thì thay vì đi moi móc chuyện Do Thái thì hãy nên học hỏi cộng đồng Do Thái đã vận động như thế nào với Mỹ để giúp quốc gia Do Thái tồn tại.